Долоон хоногийн дараа

Эмээгээ оршуулснаас хойш долоо хоног өнгөрчээ. Хотын захын хашаа байшин гэнэт том болчихсон юм шиг санагдана. Зуухны хажууд эмээгийн хуучин алчуур өлгөөстэй, ширээн дээр түүний ууж дуусгаагүй цай хөргөөд хальсалчихсан хэвээр.

Би Саруул. Хорин найман настай. Энэ байшинд гурван наснаасаа өссөн. Аав ээжийгээ би санадаггүй. Эмээ надад «Аав чинь замын ослоор явсан, ээж чинь араас нь удалгүй» гэж нэг л удаа хэлсэн. Дахиж би асуугаагүй. Асуух бүрд эмээгийн нүүр чулуу шиг хөх болдог байсныг одоо л ойлгож байна.

Өнөө орой би орны доорх хуучин авдрыг татаж гаргав. Хорин жилийн турш түгжээтэй байсан, зэс түгжээтэй, ногоон будагтай авдар. Эмээ намайг хэзээ ч ойртуулдаггүй байлаа.

Түлхүүр цайны хайрцгийн ёроолоос гарлаа. Эмээ нас барахынхаа өмнөх өдөр утсаар над руу «Цайны хайрцгаа хар» гэж шивнэсэн юм. Тэр үед би үүнийг хий хоосон ярианы нэг гэж бодсон.

Хаалгыг нь онгойлгоход цээжинд минь ямар нэг хүйтэн юм өнгөрөв.

Одоо бодоход, тэр мөчид л би буцаж болох байсан.

Зураг

Авдрын дээд талд миний нялх үеийн хувцас, нугалж эвхсэн цагаан даавуу, тэдгээрийн доор хэдэн арван дугтуй байв. Бүгд над руу хаягласан. Хаягийг нь хараад би амьсгаа даран зогсов: «Саруулд». Гар бичмэл эмээгийнх биш.

Дугтуй бүр нээгээгүй. Хамгийн хуучин нь хорин хоёр жилийн настай.

Хамгийн доор нь нэг зураг хэвтэж байлаа.

Би гурван настай, эмээгийн өвөр дээр сууж байна. Эмээ тэр үед нэлээд залуу, тэр л хатуу харцтай. Түүний хажууд тэнгэрийн цэнхэр дээлтэй эрэгтэй зогсоно. Хүү шиг, хүрэм хоорондоо мөр зэрэгцэж, гараа эмээгийн мөрөн дээр тавьсан.

Гэвч тэр эрийн нүүр байсангүй.

Зургийн тэр хэсгийг хайчаар яг тойруулан огтолжээ. Цоорхой дундуур доорх мөнгөн цаас харагдана.

Зургийг эргүүлэхэд эмээгийн мэдэх гар бичээс байв. Үсэг бүр ширхэг дарагдсан, зарим нь цаасыг цоо нэвт хатгачихсан:

«Түүнд бүү нээ. Хэн ч байсан, ямар нэрээр ирсэн ч, бүү нээ.»

Өрөөний цаг шөнийн арван нэгийг заав. Яг тэр мөчид гадаа хашааны төмөр хаалга гурван удаа тогшигдов.

Нэг. Хоёр. Гурав. Алгуур, тэвчээртэй.

Найзын шонтой муу нохой хашаандаа чимээгүй болчихсон байв.

Би цонхны хөшигний завсраар харлаа. Хаалганы гэрэл дор хүн зогсож байна. Дунд насны, өргөн царайтай, зүүн хөмсөгний дундуур цайвар сорвитой эр. Хүрэмнийх нь захан дээр бороо.

— Саруул, — гэж тэр намуухан дуудав. — Би чиний аав.

Хөл минь шалан дээр хөлдчихлөө.

Би эхний долоо хоногоос хойш өөрөө өөрийгөө «аав ээжгүй» гэж нэрлэж сурсан хүн. Тэгвэл энэ хүн хэн бэ?

Хаалганы цаана

— Би чамайг хайсаар байсан, — гэж тэр хаалганы цаанаас хэлэв. Дуу нь дөлгөөн боловч маш ядарсан. — Эмээ чинь надад хорин жил хаалгаа нээгээгүй.

— Та хэн бэ? — гэж би дуугарав. Дуу минь миний биш юм шиг.

— Баатарсүх. Цэцгээ эмээгийн хүү. Чиний... — Тэр түр завсарлав. — Чиний аав гэж чамд хэлсэн нь худал биш. Харин үнэн бүгд биш.

Би зургийг шахан атгав. Нүүргүй эр. «Түүнд бүү нээ».

Миний толгойд хоёр дуу зэрэг сонсогдож байлаа: эмээгийн хаалттай хэл, хаалганы цаанахь хүний гуйлт.

— Эмээ үүнийг бичсэн, — гэж би зургийг цонхны завсраар харуулав. — «Түүнд бүү нээ».

Гадаа нам гүм болов. Дараа нь тэр эр намхан инээв. Харамсалтай инээд.

— Тэр чамайг надаас хамгаалсан гэж бодож байгаа биз? — Тэр хаалганы доогуур нэг юм шургуулав. Иртэл жижиг, хуучин, шаргалтсан цаас. — Тэр зургийг огтолсон. Надаас биш. Тэр хүнээс. Чи миний зургийг хараач.

Би тонгойж аваад гэрэл рүү эргүүлэв.

Өөр хувь зураг. Яг адил, гэвч бүтэн. Эмээ. Би. Хүрэмтэй эр бол энэ Баатарсүх. Харин түүний хажууд, зургийн зүүн захад, өөр нэг эр зогсож байв. Хар костюмтай, гарынхаа долоовор хуруунд зузаан алтан бөгж зүүсэн.

Эмээ яг тэр эрийн нүүрийг огтлоогүй юм. Эмээ тэр эрийг аль хэдийн огтолж хаясан байв.

Миний амьсгал зогсов. Учир нь тэр бөгжийг би мэднэ. Би өдөр бүр хардаг.

Гэтэл Баатарсүх хаалганы цаанаас хамгийн сүүлчийн өгүүлбэрээ хэллээ:

— Саруул, эмээ чинь чамд хэлээгүй зүйл нэг л байгаа. Чи миний охин биш.

Хорин жилийн өмнөх шөнө

Би хаалгыг нээсэн. Нээлгүй яахав.

Баатарсүх зуухны хажууд суув. Цай хийж өгөхөд ширээний хоёр талд бид хоёр бие биенээ хараад чимээгүй суулаа. Тэр миний нүүрийг удаан харав. Маш удаан, ямар нэг юмыг хайж байгаа мэт.

— Чи нэг ч юм санадаггүй биз? — гэв тэр.

— Би гурван настай байсан.

— Тийм. Гурван настай. — Тэр цайны аяганы ирмэгийг эрхий хуруугаараа барьж, гараа няцлав. — Хорин нэгэн жилийн өмнөх арваннэгдүгээр сарын шөнө, Дарханы замд. Би ачаа тээж яваад ирлээ. Хурд хэтрээгүй, согтоогүй. Гэвч зам мөстэй байсан.

Тэр хоолойгоо засав.

— Замын хажууд цуст машин эргэсэн байсан. Дотор нь эрэгтэй, эмэгтэй хоёр. Хоёулаа... аль хэдийн. Харин чи, жижигхэн охин, дулаан нарийн даашинзтай, замын захад ганцаараа сууж байсан. Нэг ч дуугарахгүй.

Би аяганыхаа халуун хөндийг гараараа шахав.

— Би чамайг өргөөд хот руу давхисан. Эмнэлэгт орж ирэхэд л цагдаа намайг барьсан. «Цус байна. Машин байна. Гэрч байхгүй.» Намайг тэр осол хийсэн гэв.

— Та хийгээгүй юм уу?

— Хийгээгүй. Намайг найман жил суулгасан.

Би дуугүй байлаа.

— Ээж чамайг эмнэлгээс авсан. Чиний ар гэрийг хэн ч олоогүй, учир нь... чиний аав ээж ч бас хол газрынх байсан юм. Ээж чамайг «үр хүүхэд» гэж авч, миний нэрээр биш, өөрийн ач болгож өсгөсөн. Яагаад гэхээр чамд миний нэр, миний гэмт хэргийн нэр дагахгүй байхыг хүссэн.

— Тэгвэл «Түүнд бүү нээ»?

— Тэр надад бичсэн юм биш. — Тэр зургийг гараа сунган авч, алтан бөгжтэй эр дээр хуруугаа тавив. — Тэр энэ хүнд бичсэн.

Би тэр хуруугны доорх бөгжийг нүдээ нухаж харав.

Миний дээд дарга, Дашдорж. Миний хоёр жилийн өмнө сургалтын төлбөрийг бүгдийг нь өөрөө төлж өгсөн хүн. Жил бүр эмээд минь тусламж илгээдэг хүн. Эмээгийн оршуулгад хамгийн том гарсан хүн. Оршуулгын өдөр миний мөрөн дээр гараа тавьж «Би чамд үргэлж тусална» гэж шивнэсэн хүн.

Тэр бөгж тэр гар дээр байсан.

Дугтуйнууд

Бидний хооронд зургийн хажууд хорин хэдэн дугтуй хэвтэв. Баатарсүх тэднийг хүрсэнгүй.

— Эдгээрийг би бичсэн. Шоронгоос, тэгээд гарснаас хойш. Ээж чинь чамд нэгийг ч өгөөгүй. Өгөхгүй гэж амласан юм.

— Яагаад?

— Учир нь, — гэж тэр хэлэв, — үнэнийг мэдвэл чи Дашдоржийг хайна гэж ээж айсан. Тэр хүн чамайг хараад байдаг. Чи байгаа газар бүрт. Ажлын байр ч, сургалт ч.

Би эхний дугтуйг нээв. Дотор нь нэг л өгүүлбэр: «Охин минь биш ч, миний хайртай хүүхэд. Зүгээр амьдар. Хэн ч юу хийсэн юм бэ гэж бүү асуу.» Эмээгийн гараар.

Хоёр дахь, гурав дахь нь Баатарсүхийнх. Хэдэн жилийн хугацаанд үг тэмдэглэсэн. Арван хоёр дахь дугтуйнд баримт, хуучин шүүхийн хуулбар, нэг гэрчийн нэр байв.

Би гэрчийн нэрийг уншиж дуусаад л шалан дээр суув.

Дашдорж. Дашдорж өөрөө тэр шөнийн гэрч гэж нэрлэгдсэн байв. Хоёр дахь мөрөнд: «Осолд оролцсон гуравдахь машины жолооч».

Баатарсүх намуухнаар:

— Тэр шөнө миний машин биш байсан, Саруул. Таны эцэг эхийн машиныг мөсөн дээр түлхэж гаргасан нь тэр. Гэвч тэр хүн дараа жил нь хотын газрын талаархи том гэрээ хийж, нэр хүндтэй болоход, миний зүгээс хэн ч сонсохгүй байлаа.

— Тэгээд яагаад одоо?

— Чи ажил хийдэг газарт нь тэр хүн цаг тоолж байгаа. Эмээ чамд үнэнийг хэлэх бодолтой байсан. Нас барахынхаа өмнөх өдөр утасдаж «Цайны хайрцгаа хар» гэсэн биз дээ? Тэр хайрцаг дотор түлхүүр. Түлхүүр дотор нэг цаас — Дашдоржийн тэр шөнийн дуудлагын бичлэг нь байгаа гэж ээж миний чихэнд шивнэсэн.

Би цайны хайрцгийг шалан дээр дэлгэв. Түлхүүрийг цонхны гэрэлд эргүүлж харав. Түлхүүрийн бариулыг эргүүлэхэд хоёр хэсэг болон салж, дотроос нь жижигхэн санах ойн карт унав.

Хаалганы гадаа машин зогсох чимээ гарав. Хоёр хаалга хаагдсан.

Баатарсүх гэрлийг унтраав.

— Тэр ирсэн, — гэж тэр хэлэв. — Одоо л шийд, Саруул. Чи энэ картыг хэнд өгөх вэ?