ТООЛЛОГЫН ӨГЛӨӨ

Цэдэнгийн хотноос арван найман хонь дутжээ.

Бригадын дарга хоёр дахь удаагаа тоолоод, дэвтрээ өвөртлөв. Хоньдын амьсгал хүйтэн жаварт уур савсуулж, хотны модон хаалганд шахцалдана. Цэдэн урд нь зогсож, гараа нэхий дээлнийхээ ханцуйнд шургуулжээ.

— Дахиад тоолъё, — гэж тэр хэлэв.

— Дахиад тоолоход ч хоёр зуун гучин тав л байна.

— Долоо нь зуданд хорогдсон. Би дор бүрд нь мэдэгдсэн.

— Тэр долоог чинь нэмж тооцсон. Чамд хоёр зуун жаран хонь хүлээлгэж өгсөн шүү дээ.

Цэдэн хариулсангүй. Намар отроос буцаж ирсэн хоньдыг түүнд хүлээлгэн өгөхөд орой болж, цас хаялж байв. Хашааны нарийхан хаалгаар зөрөн гарах сүргийг тэр аав Батаатайгаа хоёр талаас нь тоолсон. Хоёр зуун дөчин хоёр гарсан.

Тэгэхэд бригадын дарга Лувсан «Үлдсэн арван наймыг маргааш нөгөө сууриас авчирна» гэж хэлжээ.

Маргааш нь Цэдэнгийн ээжийн бие муудаж, Батаа түүнийг сумын эмнэлэг рүү авч одсон. Цэдэн хоньдоо орхиж чадахгүй тул өвөлжөөндөө үлджээ. Арван найман хонь тэр өдөр ч, түүнээс хойш ч ирээгүй.

— Тэр малаа та авчраагүй, — гэж Цэдэн хэлэв.

Лувсан нуруугаа цэхлэв.

— Ирүүлсэн. Баримтаа харна биз.

Морины туурайн дор хөлдүү цас шаржигнав. Хашааны цаана аав нь зогсож байлаа. Батаа өглөө эрт ирсэн атлаа хүүгийнхээ нүд рүү нэг ч хараагүй.

— Аав аа, та тэр орой хамт тоолсон шүү дээ.

Батаа ташуурынхаа бариулыг эргүүлж байснаа:

— Даргатайгаа гэрт орж ярь, — гэв.

Цэдэн тэр үгийг ойлгосонгүй. Аав нь түүнийг багаас нь «Хонь нэгээрээ дутвал нэгээрээ л дутна, тоог нь хүнээс бүү нуу» гэж сургадаг байв. Одоо харин дутуу хонь ирээгүйг хэлэхийн оронд нүдээ буруулжээ.

ГАРЫН ҮСЭГ

Гэрт зуухан дээрх данх зөөлөн дүнгэнэнэ. Цэдэнгийн эхнэр Сүрэн аяганд цай хийж, ирсэн хүмүүст барилаа. Тэр намраас хойш нөхөртэйгөө энэ суурийн хонийг хариулж, өдөрт хоёр удаа хот хороо цэвэрлэж, сул дорой хонинд өвс зөөдөг болжээ.

Лувсан хормойгоо тэгшилж суугаад дэвтрээ нээв.

— Дутсан малыг шалгана. Чи энд мэдүүлгээ бич. Сүүлд санаанд орсон зүйл байвал нэмж болно.

Цэдэн бал барьж сууснаа:

— Ирүүлээгүй малаа ирсэн гэж бичихгүй.

— Тэгж бич гэсэн хүн алга. Өөрийнхөө харсан юмыг бич.

Батаа цайнаасаа амсаад аягаа тавив.

— Эхлээд хэлснийг нь хийчих. Дараа нь учрыг нь олно.

— Та яагаад хэлэхгүй байгаа юм бэ?

— Юуг?

— Намар бид хоёр хэд тоолсон юм?

Сүрэн зуухны дэргэд хөдөлгөөнгүй зогсов. Батаа дээлнийхээ захыг янзлаад Лувсан руу харав.

— Би тэр өдөр өвчтэй эхийг чинь бодоод юм анзаараагүй.

Энэ худлаа гэдгийг Цэдэн мэдэж байлаа. Аав нь хаалгаар гарсан хонь бүрийг чангаар тоолж, зуу хүрэх болгондоо бүсэндээ зангилаа хийсэн. Хоёр дахь зангилаагаа тайлаад Дөчин хоёр гэж хэлэхэд нь хүртэл Цэдэн сонссон.

Лувсан явсны дараа Сүрэн аягануудыг хурааж байв. Тэр авдрын завсраас жижиг дэвтрээ авч, тэр өглөө хотонд тоолсон хонины тоог урьдын тэмдэглэлийнхээ доор бичлээ. Намар хонио хүлээж авсан өдрөөс хойш өвс тэжээл, малынхаа тоог ийнхүү хөтөлж иржээ.

Батаа гэрээс гарахдаа хүүгийнхээ мөрөнд хүрэх гэтэл Цэдэн ухрав.

— Чи дуугаа намсгаж сур, — гэж аав нь хэллээ. — Нэг хүний үгэнд нөгөө хүн гомдох амархан.

— Харин би өөрийнхөө хараагүй малаар өртэй үлдэж болох нь ээ?

Батаа хариулалгүй мордов. Сүрэн нөхөр рүүгөө харж:

— Чи баримтыг нь эхэлж үз. Дараа нь аавтайгаа дахин ярь, — гэв.

Тэр орой Цэдэн цасан дээр гараад хот руугаа алхлаа. Долоон хонио алдсан нь үнэн. Харин ирээгүй арван найман хонь улам бүр бодит малнаас илүү хүнд ачаа болон мөрөн дээр нь дарж байв.

НАМРЫН ХУУДАС

Хоёр хоногийн дараа Цэдэн сумын төвд ирэв. Нэгдлийн конторын үүдэнд мод хагалж байсан жижүүр түүнд няравыг хүлээхийг хэллээ. Коридорт нойтон эсгий гутлын мөр татаж, цонхны тавцан дээр хагас хөлдсөн цэцэг байв.

Нярав Жамц дансны хуудсуудыг ширээн дээр дэлгэн тавив. Цэдэн намар хүлээн авсан хоёр зуун дөчин хоёр хонины тэмдэглэлийг олоод амьсгаа авав.

— Энэ байна. Үлдсэн арван найм ирээгүй.

Жамц өөр нэг хуудсыг доороос нь сугаллаа.

— Дараагийнх нь энд байна.

Хуудсан дээр арван найман хонь хоёр өдрийн дараа Цэдэнд шилжүүлсэн гэж бичжээ. Хүлээн авсан хүний гарын үсэг байх ёстой газарт түүний нэр сараачигдсан байв.

Цэдэн цаас руу тонгойв. Сүүлийн үсгийнх нь доош татсан зураас хүртэл өөрийнх нь бичдэгтэй адилхан.

— Би үүнд гар хүрээгүй.

Жамц юу ч хэлсэнгүй. Цэдэн хуудсыг эргүүлж үзэхэд ар талын буланд бүдэгхэн харандаан тэмдэг байв. Хүүхэд байхдаа данс бодохдоо тоогоо андуурахгүйн тулд аав нь тийм муруй жижиг зураас зурдаг байлаа. Нэгэн цагт түүнийг хүртэл тэгж тэмдэглэж сургасан.

Цэдэн хуудасны буланг алгаараа дарж:

— Энэ цаасыг хэн бөглөсөн юм бэ? — гэж асуув.

Жамц түүний гараас цаасыг татаж авсангүй.

— Чи ааваасаа асуусан нь дээр байх.

Цэдэн яг тэр үед үүдний цаана эсгий гутал чирэх чимээ сонсов. Хаалга онгойход Батаа орж ирлээ. Тэр ширээн дээрх хуудсыг хараад зогтусав.

— Наадах чинь энд байсан юм уу? — гэж аав нь асуулаа.