ЭЭЖИЙН ГЭР

Ээжийгээ эмнэлэгт хүргэсэн өглөө Номин ахдаа ганц л зүйл амласан.

— Гэрийг нь зарна гэж ээжид битгий хэлээрэй.

Бат тэр үед яаралтай тусламжийн үүдэнд, машины түлхүүрээ эрхий хуруугаараа эргүүлэн зогсож байв. Цасан дээр дугуйн хар мөр гарч, түргэн тусламжийн машин арагш ухрахдаа тасралтгүй дохио өгнө.

— Би чамд өөр арга байна гэж хэлээгүй шүү, — гэж тэр амлалтын оронд хэлсэн.

Ээж Эрдэнэ нь харвасан байлаа. Эмч нар эхний хэд хоног хамгийн чухал гэснээс цааш баттай юм хэлсэнгүй.

Өглөө хөрш нь Эрдэнийг утсаа авахгүй байгааг анзаарч, хаалгыг нь тогшжээ. Тэгээд Бат руу залгахад тэр ажлын ярилцлага руу явж байснаа буцаж ирсэн. Ээж нь гал тогооны шалан дээр унасан, цайны аяга нь хажууд нь хөмөрсөн байв. Бат түргэн дуудаж, дараа нь Номинд мэдэгджээ. Номин эмнэлэгт очихдоо ахынхаа гараас атгаад «Чи амжиж очсон юм байна» гэж хэлсэн. Бат зөвхөн толгой дохисон.

Одоо тэр үгийг бодох бүрд Номин хөрш нь залгаагүй бол яах байсныг төсөөлөхөөс айна. Ээж нь бие муутайгаа хүнд хэлэх дургүй, цусны даралтын эмээ ч «Өнөөдөр гайгүй» гээд алгасдаг байв. Номин сүүлд нь утсаар ярьснаасаа хойш яг хэд хоносноо тоолох гэж оролдоод больжээ. Номин тэр өглөө гурван удаа ижил асуулт асууж, гурван удаа өөр өөр үгээр ижил хариулт сонссон. Амьсгалж байгаа. Ажиглана. Хүлээнэ.

Хүлээх хооронд мөнгө хэрэгтэй болов. Номины бага хүүгийн цэцэрлэгийн төлбөр, өөрийнх нь түрээс, өмнө нь ээжийнхээ эмчилгээнд авсан хэрэглээний зээл. Бат уул уурхайн компанид жолооч хийдэг ч хоёр сар ээлжгүй, машины лизинг нь хойшилжээ. Эмч шууд мөнгө нэхээгүй. Гэхдээ цаашдын сувилгаа, асаргаа ямар удаан үргэлжлэх, хэн ажилгүй сууж ээжийгээ харахыг хэн ч мэдэхгүй.

Эрдэнэ гуравдугаар хорооллын таван давхарт хоёр өрөө байртай. Хуучин боловч төвийн халаалттай, сургууль цэцэрлэг ойрхон. Зуучлагч эмэгтэй зургийг нь харчхаад «Ийм байрыг хурдан авна» гэжээ.

— Ээж зөвшөөрөөгүй байхад яаж зарах юм бэ? — гэж Номин асуусан.

Бат халааснаасаа эвхсэн цаас гаргаж үзүүлэв. Хэдэн сарын өмнө Эрдэнэ хүүдээ байртай холбоотой зарим ажлаа хөөцөлдөх итгэмжлэл хийлгэсэн байлаа. Номин баримтыг гүйлгэн харахад худалдах эрх орсон эсэхийг ойлгосонгүй.

— Нотариат дээр үзүүлнэ. Болохгүй бол болохгүй, — гэж Бат хэлэв. — Би хууль зөрчих гээгүй.

Тэр өдөр ээжийнхээ гарын алгыг илэхэд Эрдэнийн хуруу өчүүхэн хөдөлсөн. Сэрсэн юм болов уу гэж Номин бөхийн, «Ээж ээ, би байна» гэж шивнэсэн ч дахиж хөдөлсөнгүй. Сувилагч хүний бие заримдаа өөрийн эрхгүй тэгдэг гэж тайлбарлав. Номин гарыг нь тавьж чадсангүй.

Орой нь Бат залгаж, байрны бичиг баримт хайх хэрэгтэй гэв. Маргааш өглөө зуучлагчтай уулзах аж. Хоёулаа очиход Бат ажлаасаа дуудагдаж, «Шүүгээний дээд тавиурт хавтастай байдаг. Би удалгүй буцаад ирнэ» гээд гарлаа.

Номин ээжийнхээ гэрт ганцаараа үлдэв. Радиатор халуун, цонхны буланд мөсөн цэцэг ургажээ. Гал тогооны ширээн дээр цайны бор толботой бүтээлэг, оёдлын машинаа бүтээсэн цагаан даавуу, хананд нь Номины хүүгийн тахийж зурсан нар.

Ээж нь энэ бүхнийг эмнэлгээс гараад харах болов уу? Эсвэл нөгөө нар зурсан цаасыг шинэ эзэнд хэрэггүй гэж Номин өөрөө хуулж авах уу?

Тэр гутлаа тайлахдаа хаалганы дэргэдэх жижиг модон тавиурыг анзаарав. Дээр нь дөрвөн түлхүүр зүүх дөрвөн дэгээ бий. Гуравт нь түлхүүр өлгөөтэй, нэг нь хоосон байлаа.

Аав нь хийсэн тэр тавиурын түлхүүрүүдийг ээж нь түүнийг өнгөрсний дараа дахин хуваарилжээ. Нэг түлхүүр өөртөө, нэгийг Батад, нэгийг Номинд өгөөд, дөрөв дэхийг нь ханын цагны ард нуужээ. «Хэзээ нэгэн цагт хэрэг болно» гэхээс өөр тайлбарладаггүй.

Номин цагийг авч үзэв. Ар талын тоосон дунд түлхүүрийн үлдээсэн цэвэрхэн мөр л байлаа.

Номин анх энэ байранд арван гурван настайдаа нүүж ирсэн. Аав нь цонхны тавцан дээр цэцгийн сав эгнүүлж, дөрвөн дэгээтэй тавиурыг хуучин шүүгээний модоор хийсэн юм. Дэгээ бүрийн доор жижиг хонхорхойтой. Аав нь «Түлхүүрээ харанхуйд ч олно» гээд тус бүрийг өөр хэлбэртэй ухаж билээ. Номин тэр үед ийм өчүүхэн зүйлд бүтэн хагас өдөр зарцуулсанд нь уурлаж байв. Тавиур өнөөдөр ч ханандаа бөх байгааг хараад аавынхаа бүдүүн хуруугаар жижиг хөрөө барьж суусныг саналаа.

Нэг удаа Энхрий эмээ дээрээ ирээд хоосон дэгээнд үсний резинээ зүүчихсэн. Эрдэнэ хараад загнаагүй, харин резинийг нь авч цагны хажууд тавьжээ. «Энэ хүний түлхүүр ирэхэд байр нь бэлэн байх ёстой» гэсэн. Номин тоглоом гэж бодоод, «Дөрөв дэх хүн чинь хэн юм?» гэж асуухад ээж инээмсэглэсэн ч хариулаагүй.

Ээж тэр үед ч дүүгээ мэддэг байсан болов уу? Номин цагны ард одоо үлдсэн мөрийг хуруугаараа арчихад тоос нь арьсанд наалдав. Түлхүүрийг хэзээ авч, хэнд өгснийг мэдэх аргагүй. Ээжийн гэрт хэн нэгэн нэвтэрсэн байж болзошгүй гэх бодол төрсөн ч цоож эвдэрсэн шинжгүй байлаа.

Номин үүдний хаалгыг дахин шалгаад гал тогооны ширээний ард суулаа. Маргааш ирэх зуучлагчийн өмнө гэр бүлээрээ яаж харагдах бол гэж бодов. Ээжийн гэрт чихэр авахаар шургуулга уудалдаг ач хүү, эмнэлэгт нойргүй хоносон охин, өрөө төлөх гэж гүйдэг хүү гурав — бүгд энэ гэрийг өөрийнхөөрөө хэрэгтэй гэж үзнэ. Ганц эзэн нь одоохондоо үгээ хэлж чадахгүй байна.

Номин утсаа нээж, түрээсийн мөнгө нэхсэн эзнийхээ зурвасыг дахин уншив. Өчигдөр төлөх ёстой байсан. «Хоёр хоног хүлээгээрэй» гэж хариу бичихэд нөгөө талаас «За» гэсэн богино хариу ирлээ. Тэр хоёрхон өдрийн дараа юу хийхээ мэдэхгүй байв.

ЦАГНЫ АРД

Номин ээжийн унтлагын өрөөнд оров. Хөшигний завсраар эсрэг байрны цонхнууд гэрэлтэнэ. Дээд шүүгээний хаалга гацсан тул сандал дээр гарч, хоёр гараараа таттал дотроос нь хуучин ноосон цамц, гялгар ууттай юмс асгарлаа.

Хавтас олдсонгүй. Харин хуучны зурагнуудтай дугтуй гарч ирэв. Номин бага ангидаа улаан туузтай зогссон зураг, Бат цэргийн хувцастай авахуулсан зураг, аав нь гэрийн үүдэнд жоотуу түшин инээмсэглэсэн зураг. Нэг зургийн буланг хайчаар тасалсан байлаа. Үлдсэн талд нь ээж, аав хоёр дөнгөж танигдах залуу төрхөөрөө зогсоно. Тасалсан талд хүний гарын үзүүр л үлджээ.

Номин зураг эргүүлж харсан ч ард нь юм бичээгүй байв. Дугтуйн аманд утаанд шарласан жижигхэн үсний хавчаар хавчуулагджээ. Хавчаарыг хараад түүний хамарт нойтон эсгий, шатсан хуванцар үнэртэх шиг болов.

Арван хоёр жилийн өмнө ээжийнх нь зуслангийн байшин шатсан. Тэр үед Номин хотод ажиллаж, таван настай охин Энхрий нь амралтаараа эмээ дээрээ очсон байв. Охиныг шөнө ханиадтай байна гэж сонсоод Номин очих гэтэл ээж нь «Өглөө ир, шөнө зам халтиргаатай» гэсэн. Маргааш нь түүнд цагдаа залгасан.

Энхрий эмнэлэгт хүргэгдсэн ч утаанд хордож, хоёр хоногийн дараа өөд болсон. Галын дүгнэлтэд цахилгааны утасны гэмтэл байж болзошгүй гэж бичсэн. Номин тэр цаасыг олон жил хадгалж, ээж рүүгээ очих болгондоо хэлэх үг хайсаар, эцэст нь бараг очихоо больсон юм.

Харин ээж нь юу ч асуусан ганц л хариулдаг байв.

— Би унтчихсан байсан. Уучлаарай, охин минь.

Уучлалт гэдэг үг заримдаа амьсгал авахтай адил болдог. Дахиад, дахин хэлсэн ч болсон явдлыг өөрчилдөггүй.

Номин үсний хавчаарыг алган дээрээ тавив. Энхрий унтахынхаа өмнө үсээ заавал хоёр тийш нь дарж хавчуулаад, өглөө нь нэгийг нь олдоггүй байж билээ. Номин хавчаарыг угаалгүй цүнхэндээ хийлээ.

Утас дуугарав. Бат байлаа.

— Олсон уу?

— Үгүй. Ээжийн нэг түлхүүр алга.

Цаана нь хөдөлгүүрийн чимээ шуугина. Ах нь хариулахаасаа өмнө арай удаан амьсгаа авсан мэт санагдав.

— Ямар түлхүүр?

— Цагны ард байдаг нөөц нь.

— Би мэдэхгүй. Чи цаасаа л олчих. Зуучлагч өглөө арван цагт ирнэ.

— Ээж өөрөө шийдэх ёстой юм биш үү?

— Ээж сэргэвэл өөрөө шийднэ. Сэргэхгүй бол бид яах вэ? Чи мөнгө хаанаас гаргахаа хэл дээ.

Тэр асуултад Номин хариулж чадсангүй. Ах нь уурлахаараа дуугаа өндөрсгөдөггүй, харин бүр намсгадаг. Номин багаасаа тэр нам дуунаас айдаг байв.

Бат утсаа таслахын өмнө «Гаднаас хүн ирвэл хаалга бүү нээ. Байр зарна гэдгийг сонссон хүмүүс элдвээр асууж магадгүй» гэв.

Номин цагийг буцааж өлгөхөд ард нь нэг хуудас сонин хавчуулагдан унав. Арван хоёр жилийн өмнөх сонин. Нүүрэн дээрээ биш, дотор талын жижиг мэдээнийхээ булангаар дахин дахин нугалагдсан байлаа. Зуслангийн галын тухай товчхон мэдээ. Хоёр хүнийг эмнэлэгт хүргэсэн гэжээ.

Хоёр хүн.

Энхрий, ээж хоёр уу? Гэвч ээж нь тэр шөнө эмнэлэгт хэвтээгүй, өглөө нь охины дэргэд ирсэн гэдгийг Номин санаж байв. Тэр жижиг мэдээ буруу ч байж болно. Сониныг эвхэж дуусаагүй байтал хаалга гурван удаа тогшлоо.

ХААЛГАНЫ ЦААНА

Номин цаг руу харлаа. Есөн цаг өнгөрчээ. Цонхны цаана хүүхдүүдийн тоглоомын талбай хоосон, гэрлийн шонгийн доорх цас л цайрна.

Ах нь өөрөө түлхүүртэй. Гэсэн ч Номин хаалган дээр очоод нүдэвчээр харав.

Гадаа богино үстэй, ногоон хүрэмтэй эмэгтэй зогсож байлаа. Нэг гартаа даавуун тор, нөгөө гараа ханцуйндаа шургуулжээ. Тэр нүдэвч рүү харахгүй, гутлынхаа үзүүрийг ажиглана.

— Хэн бэ?

— Эрдэнэ эгч байна уу?

— Ээж эмнэлэгт байгаа. Та хэн бэ?

Эмэгтэй толгойгоо өргөлөө.

— Тэгвэл чи Номин уу?

Номин хариулсангүй. Эмэгтэй түүний дууг сонсоод таньсан мэт үүдэндээ хэсэг зогссоноо тороо шалан дээр тавив.

— Би Туяа. Ээжтэй чинь уулзах хэрэгтэй байна.

Нэр нь танил сонсогдсонгүй. Номин хаалганы цаанаас, эмнэлгийн нэрийг хэлэлгүй «Одоо уулзах боломжгүй» гэв.

— За. Би маргааш эргээд ирье.

Туяа буцах гэж эргэхдээ зогтуслаа.

— Энд өөр хүн амьдарч байгаа юм уу? Өчигдөр орой гэрэлтэй байсан.

— Би л ирсэн.

— Өчигдөр үү?

— Үгүй, өнөөдөр.

Туяа нүдэвчний цаанаас ч харагдахуйц санаа алдав.

— Тэгвэл Бат байх нь. Байрны тухай ярьсан уу?

Номин цочлоо.

— Та яаж мэдэж байгаа юм?

— Ээж чинь зарж магадгүй гэж хэлж байсан. Гэхдээ... — Туяа үгээ залгиад, — Чи хаалгаа жаахан онгойлгож болох уу? Би чамд нэг юм өгөх гэсэн юм, гэв.

Номин гинжийг нь салгалгүй хаалгаа завсарлав. Шатны хонгилын хүйтэн агаар хацрыг нь шүргэлээ. Туяагийн эрүүний доор нарийхан сорви, хүрэмнийх нь ханцуйнд цагаан утсаар нөхсөн оёдол байв.

— Ээжид чинь хэлэхгүй явахаар шийдсэн юм. Тэгсэн мөртлөө өнөөдөр энд ирчихлээ, — гэж Туяа хэлэв. — Номио, чи миний хэлэхийг эхлээд сонсоорой.

Номио гэж аав нь л дууддаг байсан. Аавыг өнгөрснөөс хойш энэ нэрийг хэн ч хэлээгүй.

Номин хаалганаас гараа салгасангүй. Туяа ханцуйнаасаа атгасан гараа гаргаж, алгаа дэлгэв. Тэнд ээжийн цагны ард нуудаг байсан хуучин гуулин түлхүүр хэвтэж байлаа.

— Энэ түлхүүрийг ээж чинь надад өгсөн. Харин би үүнийг авсан шөнө Энхрийтэй хамт байсан юм.