ХООСОН ХАШАА

Аавынхаа гэрийг худалдах гэрээ хийсний дараах нэг өглөө би хашааны түлхүүрийг удаан атгаж зогслоо. Худалдан авагч өнөөдөр түлхүүрээ авахаар ирнэ.

— Аав явахгүй гэнэ, — гэж дүү Бат үүднээс хэллээ.

Би машиндаа хоёр цүнх, аавын эм, өвлийн хүрмийг хийсэн байв. Шинэ байр жижиг ч дулаан, эмнэлэгт ойрхон. Бид аавтай олон удаа ярьсан гэж би бодсон. Гэтэл Бат шөнөжин түүнтэй хамт суусны дараа миний мэдэхгүй нэг зүйл хэлэв.

— Тэр гэрээг үзье гэж байна.

— Хоёулаа үзүүлсэн шүү дээ.

— Аав өөрөө үзээгүй гэнэ.

Гэрт орвол аав цонхны дэргэд сууна. Хананаас буулгасан зургуудын цагаан мөр л үлджээ. Тэр надаас цаасыг аваад гарын үсгийн хэсэгт хуруугаа тавив.

— Үүнийг би зураагүй.

Би дүү рүүгээ харлаа. Бат ч над шиг гайхаж зогсов.

ГАРЫН ҮСЭГ

Би гэрээ хийх өдөр аавтай хамт нотариатч дээр очсон. Тэр өөрөө иргэний үнэмлэхээ гаргаж, олон хуудас цаасанд гарын үсэг зурсан. Одоо харин юу ч санахгүй байгаагаа хэлнэ.

Бат намайг яаруулсан гэж буруутгав. Би шинэ байрны урьдчилгааг төлөх хугацаа дуусаж байсан, аав өвөл бүр хүйтэнд ганцаараа үлдэхийг хүсээгүй гэдгээ хэллээ.

— Чи ааваас юу хүсэж байгааг нь асуусан уу?

— Асуусан. Тэр зөвшөөрсөн.

Аав бидний яриаг сонсоод гараа өргөв.

— Та хоёр намайг энд байна гэдгийг мартчихсан юм шиг ярьж байна.

Тэр үед худалдан авагч хаалга тогшлоо. Би гэрээг атгасан чигээр үүд рүү алхав. Цаасан дээрх гарын үсэг аавынх шиг боловч нэг үсэг нь өөр байв. Тэр үсгийг аав минь насан туршдаа нэг л янзаар бичдэг байсан юм.

ӨВЛИЙН ТҮЛШ

Худалдан авагч Ганболд гэрт орох урилга хүлээж үүдэнд зогсов. Би түүнд нөхцөл байдлаа тайлбарлах гэтэл Бат дундуур орж:

— Та бидэнд жаахан хугацаа өгч болох уу? — гэв.

Ганболд над руу харлаа. Бид түүнтэй нүүх өдрийг гэрээндээ тохирсон. Тэр мөнгөнийхөө ихэнхийг банкны зээлээр шийдэж, өөрийн амьдардаг байраа чөлөөлөх товоо ч гаргасан байв. Түүнд ч өөрийн гэсэн яаруу шалтгаан байгаа.

— Би өнөөдөр түлхүүрээ авна гэж ойлгосон, — гэв.

— Тийм. Гэхдээ аав гэрээний талаар дахин ярилцахыг хүсэж байна, — гэж би хэллээ.

Тэр дуугүй хэсэг бодоод, нотариатчийн өмнө уулзъя гэв. Бид хэдэн цагт уулзаж болохоо тохирох хүртэл гэрт байгаа зүйлсийг хөдөлгөхгүй байхаар ярилцав. Ганболд явсны дараа Бат хашааны хаалгыг дотроос нь хаалаа.

Аав зуухны дэргэдэх жижиг сандлаа заав.

— Энийг битгий аччих. Би орой суух дуртай.

Би тэр сандлыг хуучирсан гэж бодоод үлдээх зүйлсийн жагсаалтад оруулаагүй байв. Үнэндээ ааваас юуг нь авч явахаа асуухын оронд өөрөө ангилжээ. Сандлын нэг хөлд ээжийн олон жилийн өмнө уясан даавуу байлаа; шал тэгш биш газар ганхуулахгүйн тулд тэгж боосон юм.

— Үүнийг ч бас авна, — гэж би хэлэв.

Аав толгой сэгсрэв.

— Одоо юу авч явахаа биш, хаашаа явахаа ярья.

Бат ус буцалгаж, цайны идээ гаргалаа. Бид хүүхэд байхдаа аав өглөө бүр энэ зууханд гал түлж, Сувд гэдэг хөрш айлын эмээг хүртэл халуун ус авахаар орж ирэхэд нь цай аягалдаг байв. Өнөөдөр тэр гэрийн эзэн өөрөө хаана амьдрахаа биднээс асууж суусан нь надад эвгүй санагдав.

— Өвөл энд ганцаараа байвал би санаа зовно, — гэж би хэллээ.

— Би ч бас санаа зовдог, — гэж аав хариулав. — Өнгөрсөн өвөл утааны хоолой битүүрэхэд би өөрөө гарч чадалгүй хөршөө дуудсан. Би энэ тухай чамд хэлээгүй.

— Яагаад?

— Чи сонсмогцоо намайг маргааш нүүлгэнэ гэж бодсон.

Батын царай барайлаа.

— Надад ч хэлээгүй шүү дээ.

— Чи ч гэсэн тэр үед ажилтай, хүүхдээ цэцэрлэгт хүргэх гээд завгүй байсан.

Бид аавын амьдралын талаар хоорондоо их ярьсан хэрнээ түүнтэй юу мэдэрч байгааг нь ярилцаагүй байж. Би шинэ байрны зураг үзүүлж, ус дулааны төлбөр ямар байхыг тайлбарласан. Аав өөрийнхөө дурсамжийг хаана багтаахаа асуухад нь «Дараа болно» гэж хэлсэн. Одоо харин «дараа» нь өнөө өглөө болж иржээ.

Бат цаас гаргаж, бидний мэдэхгүй зүйлсийг бичив: гэрээний хуулбар, аавын эмийн тухай асуулт, худалдан авагчийн нүүх тов, шинэ байрны урьдчилгаа. Эдгээрийн аль нь ч зүгээр л бидний хүссэнээр өөрчлөгдөхгүй. Гэхдээ тоочиж харахад хаанаас эхлэх нь тодорхой болов.

Аав гэрээгээ дахин уншихыг хүсэв. Тэр нүдний шилээ зүүгээд эхний хуудаснаас удаан уншлаа. Зарим үг ойлгомжгүй тул бид тайлбарлахын оронд нотариатчаас асуухаар тэмдэглэв.

Гарын үсгийн хажууд хүрэхэд тэр хуруугаа дахин тавилаа.

— Энэ миний нэр байна. Гэхдээ би гарын үсэг зурснаа санахгүй.

Би гэрээг түүнээс аваагүй. Цонхоор өглөөний нар тусч, хоосон ханан дээрх зурагны мөр тодорлоо. Бат нотариатч руу залгахад тэр бид гурав хамт ирэхийг зөвшөөрөв. Харин Ганболдтой юу ярьж тохирохыг хэн маань ч урьдчилан мэдэхгүй байлаа.

НОТАРИАТЧИЙН ӨРӨӨ

Нотариатчтай уулзах цаг хүртэл хоёр цаг байв. Би аавынхаа цүнхнээс эмийнх нь хайрцгийг гаргаж, уух цагийг нь харлаа. Эмчид үзүүлснээс хойш шинэ эм бичиж өгсөн ч аав түүнийгээ хэзээ ууж эхэлснийг сайн хэлж чадсангүй.

— Өглөө нэг, орой нэг гэсэн, — гэж тэр хэлэв.

Би хайрцаг дээрх зааврыг харвал орой нэг удаа гэсэн байлаа. Шууд л аавыг буруутгах гэж байснаа зогсов. Эмчийн бичсэн жор, хайрцаг хоёрын аль нь одоогийн заавар болохыг бид мэдэхгүй. Бат эмнэлэг рүү залгаж, сувилагчаас тодруулахаар болов.

— Чи надад хэлэхгүйгээр эмийг нь өөрчилсөн юм уу? — гэж би асуулаа.

— Би өөрчлөөгүй. Аав өөрөө үзүүлээд ирсэн.

Аав бидний яриаг сонсоод цайгаа тавив.

— Эмч хоёр долоо хоногийн дараа дахин үзүүлээрэй гэсэн. Би очих гэж байсан юм.

Би хуанли дээрх өдрийг харлаа. Дахин үзүүлэх хугацаа маргааш байв. Өмнө нь би түүний биеийг асуух бүрдээ «гайгүй» гэсэн хариу сонсоод тайвширдаг, харин одоо нэг л өдөрт бүхнийг мэдэж авахыг хүсэж байлаа.

Сувилагч буцаж залгахдаа тунг эмчээс тодруулж, хариу хэлтэл эмийн өөрчлөлт бүү хийгээрэй гэв. Бид аавд утсаа өгч, түүнийг өөрөө асуух боломж олгов. Тэр бичиж авсан зүйлээ Батад давтан уншууллаа.

Нотариатчийн өрөө рүү явах замд бид дуугүй байв. Би урд суудалд, аав Баттай ард суужээ. Хурдны замын хажуугаар хуучин хашаанууд өнгөрөхөд аав нэг гудамж руу хараад:

— Энд танай ээжийн ажилладаг дэлгүүр байсан, — гэв.

Дэлгүүрийн оронд шинэ барилга баригдсан байлаа. Би ээжийг тэнд ажиллаж байсныг санаж байсан ч хэдэн настайдаа тэнд очиж байснаа мартжээ. Бат харин үүдний шатнаас унаж, ээжид загнуулсан түүхээ ярив.

— Ээж чамайг загнаагүй, над руу л уурласан, — гэж аав хэллээ. — «Хүүхдүүдийг хараач» гэж.

— Та тэр өдөр хаана байсан юм?

— Гадуур түлш буулгаж байсан.

Энэ яриа бидний асуудлыг шийдэхгүй ч машин доторх хүйтэн нам гүмийг өөрчиллөө. Аав нүдний шилээ зүүж, цүнхнээсээ хуучин зураг гаргаж ирэв. Зургийн ард ээжийн гарын үсэг, гэрийн хашаанд мод тарьсан огноо байв.

— Би энэ зургийг шинэ байранд тавина гэж бодсон, — гэлээ.

— Тэгвэл та нүүхийг зөвшөөрч байсан юм уу? — гэж Бат асуув.

— Зөвшөөрсөн. Гэхдээ та хоёрын хэлж байгаа шиг бүх зүйл өнөөдөр дуусна гэж бодоогүй.

Би замын уулзвар дээр улаан гэрэлд зогсоод түүнийг эргэж харлаа.

— Аав аа, би таныг гэрээг ойлгосон гэж бодсон. Хэрэв ойлгоогүй бол бид яаж засахаа олъё.

— Чи надаас уучлал гуйх гэж яарах хэрэггүй. Эхлээд юу болсныг мэдье.

Нотариатчийн байранд орохын өмнө Ганболд биднийг хүлээж байлаа. Тэр өмнөх шигээ ууртай харагдсангүй ч нүд нь нойргүй хүн шиг улайжээ. Түүний эхнэр, хүүхэд нь сарын эцэс гэхэд түрээсийн байрнаасаа гарах ёстойг бид тэнд сонслоо.

Одоо миний өмнө ганц аавын минь асуудал биш, өөр нэг гэр бүлийн төлөвлөгөө ч байв. Бид гэрээг буцаана гэж шууд хэлж чадахгүй. Харин бүх хүн юу зөвшөөрснөө ойлгосон эсэхийг шалгах ёстой.

Нотариатч биднийг өрөөндөө урьж, бүртгэлийн дэвтрээ дэлгэв. Тэр аавын өмнө өмнөх уулзалтын тэмдэглэлийг тавиад:

— Та энэ өдрийг санаж байна уу? — гэж асуулаа.

Аав огноог харан, хэсэг чимээгүй суув. Дараа нь:

— Тэр өдөр би нэг зүйл асуусан. Та надад юу гэж хариулсныг санахгүй байна, — гэв.