ДЭЛГЭЦ

Миний дуулахыг ангийнхан даваа гарагийн өглөө сонссон. Би тэдэнд дуулаагүй. Би дүүгээ унтуулах гэж гэртээ дуулсан юм.

Ангид ороход гурван охин нэг утас ширтэн инээлдэж байв. Би цүнхээ ширээн дээр тавихад дэлгэцнээс өөрийнхөө хоолойг сонслоо. Бичлэгээс аавын ханиах чимээ, дүүгийн минь «дахиад» гэж хэлэх нь хүртэл сонсогдлоо.

— Хэн явуулсан юм бэ? — гэж асуухад утас барьсан охин дэлгэцээ унтраалаа.

— Ангийн чатанд ирсэн.

Би чатыг нээлээ. Бичлэгийг хүргүүлсэн хүний нэр миний дэлгэц дээр харагдахгүй, өмнөх мессежүүдийн дунд төөрчихсөн байв. Доор нь инээсэн дүрс, «Дуулаач, дуучин аа» гэсэн үгс хөвөрчээ. Зарим хүүхэд юу ч бичээгүй. Гэхдээ үзсэн хүний тоо нэмэгдсээр байлаа.

Найз Үжин хажууд ирээд:

— Би устгаарай гэж бичсэн, — гэв.

Түүний хуруу чичирч байлаа. Би талархахын оронд:

— Чи тэр бичлэгийг өөр хүнд явуулсан юм уу? — гэж асуув.

Учир нь би тэр бичлэгийг ганц Үжинд л явуулсан байв. Өнгөрсөн баасан гарагт би түүнд «Энийг хэнд ч битгий явуулаарай» гэж бичээд илгээсэн юм. Бид сургуулийн урлагийн үзлэгт хамт дуулахаар ярилцаж байсан. Би дуу хоолойгоо сонсоод санал хэлээч гэж гуйсан билээ.

Үжин над руу харсангүй.

— Би чамд тайлбарлана.

Хонх дуугарч, багш орж ирэв. Би утсаа цүнхэндээ хийсэн ч ширээний доороос дахин дахин чичрэхийг нь мэдэрч байлаа.

ХЭЛЭЭГҮЙ ҮГ

Математикийн багш самбарт бодлого бичиж байхад би нэг ч тоо уншиж чадсангүй. Цаасны минь буланд дүүгийнхээ нэрийг дахин дахин бичсэн байв. Бичлэг дээр түүний унтлагын хувцас харагдаагүй, царай ч гараагүй. Гэхдээ гэрийн минь ханан дээрх хуучин хивс, жижиг өрөө харагдана.

Завсарлагаанаар Үжин араас ирэв.

— Нандин, би ангид явуулаагүй.

— Тэгвэл хэнд явуулсан юм?

— Би...

Тэр хэлэх гэсэн үгээ таслаад утсаа гаргав. Бидний хооронд дэлгэц гэрэлтэв. Үжин бичлэгийг өөр нэг хүнд явуулжээ. Бичлэгийн хажууд «үзсэн» гэсэн тэмдэг харагдав. Харин би хариу зурвасыг нь анзаарсангүй.

Би нэрийг нь уншаад Үжингээс утсаа авч чадалгүй зогслоо. Тэр хүн манай ангийн сурагч биш байв.

— Яагаад түүнд явуулсан юм?

— Би чамайг сонголтод тэнцээсэй гэж хүссэн. Гэхдээ чамаас асуух ёстой байсан.

Тэр хүн сургуулийн урлагийн үзлэгийн зохион байгуулагч багшийн туслах, арван хоёрдугаар ангийн сурагч байв. Би түүнийг өмнө нь харах бүрдээ өөрийгөө жижиг санагддаг байсан. Одоо тэр миний гэрийн бичлэгийг үзсэн төдийгүй ангийн чат руу яаж очсоныг мэдэж байж магадгүй.

Үжин надтай хамт очиж асууя гэв. Би толгой дохисон ч хөл хөдөлсөнгүй. Зүгээр л уурлаж болох байтал дотор минь ичих, айх, найзыгаа алдах вий гэх мэдрэмж зэрэг төрж байлаа.

Тэгтэл дүүгийн цэцэрлэгээс залгав. Аав нь өнөөдөр ирж чадахгүй, намайг очиж авах боломжтой эсэхийг асуужээ. Би багшаасаа зөвшөөрөл авч, Үжинд юу ч хэлэлгүй ангиас гарлаа.

ЦЭЦЭРЛЭГИЙН ХААЛГА

Дүүгээ авах замд би утсаа унтраахыг хүссэн ч цэцэрлэгээс дахин залгаж магадгүй гэж бодоод чимээгүй горимд шилжүүллээ. Автобусны цонхонд өөрийнхөө дүрс харагдав. Өглөө үсээ сүлжихдээ ээжийнхээ хуучин жижиг хавчаарыг зүүсэн байж. Одоо ангийнхнаас хэн нэгэн үүнийг ч бас анзаарч инээх болов уу гэж бодогдоно.

Би урьд нь хэн нэгний өмссөн хувцсыг тэгж ажиглаж байгаагүй. Гэхдээ хэн нэгэн миний гэрийг зөвшөөрөлгүй харчихсан болохоор бүх зүйл ил болсон мэт санагдаж байлаа.

Цэцэрлэгийн үүдэнд дүү Төгөлдөр гутлаа буруу хөлдөө өмсчихсөн зогсож байв. Тэр намайг хараад:

— Аав хаана байгаа юм? — гэж асуулаа.

— Ажил нь сунжирсан юм байна. Би чамайг авна.

Багш нь аав утсаар ярьж, намайг ирэхийг зөвшөөрсөн гэв. Би гарын үсэг зурж, дүүгийнхээ гутлыг сольж өмсгөв. Төгөлдөр бээлийгээ олохгүй хэсэг уйлагнахад би эхлээд уур хүрэх шиг болов. Дараа нь түүний бээлий хувцасны шүүгээний буланд байгааг олж өглөө.

Гадаа хүйтэн байв. Төгөлдөр автобусанд суухдаа миний чихэвчийг хараад:

— Өнөө орой дуулаарай, — гэв.

Би толгой сэгсрэв.

— Өнөөдөр ядраад байна.

— Тэгвэл маргааш.

Тэр ямар нэг зүйл болсныг мэдэхгүй, энэ тухай бусдаас сонсох ёсгүй байлаа. Би түүнийг тэвэрч, цонхоор харахыг санал болгов. Тэр автобусны дугуйтай адил дугуй цонх хайж эхлэв.

Гэрийн үүдэнд аавтай тааралдлаа. Тэр ажлаасаа шууд ирсэн бололтой, хүрэмний ханцуйд нь шохойны тоос байв. Барилгын засвар дээр ажилладаг аав минь өглөө эрт гарч, орой ирдэг. Өнөөдөр хамт ажилладаг хүн нь бэртсэн тул түүнийг эмнэлэгт хүргэж өгөх шаардлагатай болсон гэж тайлбарлав.

— Чи хичээлээсээ үлдчихэв үү?

— Сүүлийн цагт ороогүй. Багшид хэлсэн.

— Баярлалаа. Маргааш би өөрөө авна.

Төгөлдөр гутлаа тайлаад аавдаа зураг үзүүлэхээр яарав. Би утсаа шалгахад Үжингээс зургаан зурвас иржээ. «Уучлаарай», «Тэмүүлэн ахтай ярья», «Би устгуулахыг хүссэн» гэсэн үгсийг уншаад бүгдэд нь хариулах хүч хүрсэнгүй.

Аав цай аягалж байгаад:

— Чиний царай нэг л биш байна. Юу болов? — гэж асуулаа.

— Сургууль дээр жаахан юм болсон.

— Би сонсож болно шүү.

Би түүнд утсаа үзүүлэх гэсэн ч дүүгийн дэргэд бичлэгээ дахин тоглуулахыг хүссэнгүй. «Дараа ярья» гэхэд аав намайг шахсангүй. Харин Төгөлдөрт ном уншиж өгөхөөр суув.

Би өрөөндөө ороод Үжингийн хамгийн сүүлийн зурвасыг нээлээ. «Тэмүүлэн ах өөрөө ангид чинь явуулаагүй гэж хэлсэн. Нэг хүүхэд түүний утаснаас харсан гэнэ.» Энэ нь юу болсон тухай өөр хувилбар байв. Үжин өөрөө үнэн мэдэхгүй байж ч болно. Гэхдээ надаас асуулгүй бусдад явуулсан гэдэг нь өөрчлөгдөхгүй.

Би түүнд: «Хэнд яг юу явуулснаа надад үнэнээр хэл. Өнөөдөр надтай уулзах хэрэггүй» гэж бичлээ.

Тэр «За» гэж хариулав. Би утсаа орны хажууд тавьж, гэрийн даалгавраа нээлээ. Ангийн чат дахин дуугарсангүй. Гэхдээ бичлэгийг хэн нэгэн хадгалсан эсэхийг мэдэхгүй болохоор чимээгүй байдал хүртэл намайг түгшээж байв.

Орой Төгөлдөр унтахдаа үнэхээр дуу асуусангүй. Тэр надаас зүгээр л хажууд нь суухыг хүсэв. Би орны нь ирмэг дээр сууж, тэр жижигхэн гараараа миний ханцуйг атгахыг хүлээв. Тэр нойрмоглож байхдаа:

— Чи маргааш сургуульдаа явна биз дээ?

— Явна.

— Тэгвэл би чамд зургаа өгнө. Битгий алдаарай.

Тэр ширээнээсээ цаас гаргаж ирэв. Дээр нь гурван хүн, нэг том шар нар байв. Манай гэрийг зуржээ. Хананд байгаа хивсийг дөрвөлжин хээтэй зурсан байлаа.

— Энэ манай гэр мөн үү?

— Мөн. Энд чи дуулдаг.

Би зургийг нугалалгүй дэвтэртээ хавчуулав. Миний ичиж байсан тэр өрөөг дүү маань дулаахан өнгөөр зурсан байв. Ингэснээр ангийнхны үг арилаагүй ч би тэр өрөөг өөр нүдээр харах боломжтойг мэдэрлээ.

Маргааш өглөө ангидаа орохдоо Үжин миний ширээнээс хол суусан байв. Бидний дунд гардаг байсан энгийн мэндчилгээ ч үгүй болжээ. Би түүнтэй харах зориг гаргаагүй.

Анги удирдсан багш намайг коридорт дуудав. Хэн нэгэн чатанд бичлэг тараасан тухай түүнд хэлжээ. Би шууд Үжингийн нэрийг хэлэх үү гэж эргэлзэв.

— Би эхлээд чамаас юу хүсэж байгааг чинь асууя, — гэж багш хэллээ. — Бичлэгийг устгуулахад тусламж хэрэгтэй юу?

— Хэрэгтэй. Гэхдээ бүх ангийн өмнө намайг битгий дуудаарай.

— За. Бид энэ тухай хэнтэй ярихыг хамт шийдье.

Би амьсгаа аваад багшид утсаа үзүүлэв. Тэр зурвасуудыг зөвшөөрөлгүй өөртөө хуулсангүй. Зөвхөн аль чат, хэн илгээсэн тухай надтай хамт харж, сургуулийн нийгмийн ажилтантай уулзах санал тавив. Би эхлээд аавтайгаа ярья гэж хэлэхэд багш зөвшөөрлөө.

Гэтэл Үжингээс шинэ зурвас ирэв: «Тэмүүлэн ах одоо хөгжмийн өрөөнд байна. Тэр бичлэг хаанаас тарсныг хэлж өгнө гэсэн.»

Би багш руу харлаа. Хариуг нь мэдэхийг хүсэж байсан ч ганцаараа очихыг хүссэнгүй. Багш бидэнтэй хамт явж болох эсэхийг асуухад би зөвшөөрөв.

Хөгжмийн өрөөний хаалганд ирэхэд Тэмүүлэн утсаа бариад, биднийг хүлээж байлаа. Тэр намайг хараад:

— Би нэг зүйл нуусан. Анхнаасаа хэлэхээс айсан юм. Чи эхлээд энийг харах хэрэгтэй, — гэв.

ХӨГЖМИЙН ӨРӨӨ

Хаалганы цаанаас төгөлдөр хуурын нэг товч дарагдах чимээ гарлаа. Тэмүүлэн утсаа эргүүлж харуулахын өмнө багшаас:

— Би эхлээд ганцаараа түүнтэй ярьж болох уу? — гэж асуув.

Би тэр даруй толгой сэгсэрлээ. Багш надад юу хэлэхийг минь заахгүйгээр хажууд байвал зүгээр санагдсан юм.

— Би ганцаараа яримааргүй байна.

— За, тэгье, — гэж Тэмүүлэн хэлэв.

Үжин хаалганы дэргэд зогсож байлаа. Би түүнээс түр гарч хүлээхийг хүсэх үү гэж бодсон ч тэр надад бичлэгээ хэнд явуулснаа өөрөө сонсох ёстой мэт санагдав. Нөгөө талаас би түүний өмнө дахин уйлмааргүй байв.

Багш миний эргэлзээг анзаарч:

— Нандин, чи хүсвэл бид түр завсарлаж болно. Үжин энд байх эсэхийг ч чи хэлж болно, — гэв.

Би Үжин рүү харав.

— Чи байж болно. Гэхдээ намайг ярьж дуусахаас өмнө миний өмнөөс битгий тайлбарлаарай.

— Тэгье.

Тэмүүлэн утсаа ширээн дээр тавиад дэлгэцээ нээв. Би хэн нэгний чат уншиж байгаа юм шиг эвгүй санагдсан ч энэ удаа миний бичлэг тэнд байсан. Би түүнийг хаашаа явсныг мэдэх эрхтэй байлаа.

Цонхны цаана биеийн тамирын талбайд нэг анги гүйж харагдана. Багш нь шүгэл үлээхэд хүүхдүүд нэг зэрэг эргэв. Миний хувьд хэдхэн хоногийн өмнө жирийн байсан сургууль одоо шал өөр газар мэт санагдана. Гэхдээ энэ өрөөнд би ганцаараа биш, яриаг зогсоохыг хүсвэл хэлж болно.

— Би бэлэн, — гэж хэлэхэд Тэмүүлэн эхний зурвасыг нээлээ.

ҮЗЭХЭЭС ӨМНӨ

Тэмүүлэн дэлгэцээ эргүүлж харуулахаас өмнө би гараа өргөлөө.

— Түр хүлээ. Тэр бичлэгийг дахиж тоглуулах гэж байгаа бол би үзэхгүй.

— Тоглуулахгүй. Зөвхөн хэнд явуулснаа харуулна, — гэв.

Багш ширээний нөгөө талд сууж, бид гуравт зай гаргалаа. Би түүнд:

— Хэрэв би яриаг түр зогсоохыг хүсвэл хэлж болно биз дээ?

— Мэдээж. Бид чиний зөвшөөрөлгүйгээр энэ дэлгэцийг хэнд ч үзүүлэхгүй.

Үжин утсаа цүнхэндээ хийжээ. Өмнө нь тэр юу ч болсон зурвас бичиж, хүмүүсийг хурдан эвлэрүүлэх гэж оролддог байсан. Одоо тэр зүгээр л хүлээж байв.

Би Төгөлдөрийн өгсөн зургийг дэвтэртээ хавчуулсан хэвээр байгааг саналаа. Тэр зураг надад гэрээ хэнд, яаж харуулахаа сонгох боломж байсныг сануулна. Бичлэгт ийм боломж надаас асуулгүй алдагдсан байлаа.

— Би та хоёрын аль алинаас нь үнэн сонсмоор байна, — гэж хэлэв. — Хэрэв мэдэхгүй юм байвал мэдэхгүй гэж хэлээрэй.

Тэмүүлэн толгой дохив. Үжин ч зөвшөөрлөө. Тэдний хэлэх зүйл надад таалагдах эсэхийг би мэдэхгүй ч энэ удаа би хажууд минь хэн байх, юуг үзэхээ өөрөө хэлсэн юм.

Би сандлаа ширээнд ойртуулж, Тэмүүлэнд зурвасаа нээхийг дохиолоо.