ДАРААЛЛЫН СҮҮЛЧИЙН МАШИН

Төгөлдөр даралтын эмээ шүлсээрээ хуурай залгиад, рулийнхээ савхин бүрээсийг чанга атгав. Хянах самбар дээрх шаргал анхааруулах гэрэл — шатахууны хоосон савыг заах тэр жижиг дугуй гэрэл — бүрэнхий бүрт нүд рүү нь зүүгээр хатгах шиг хурцаар асна.

Улаанбаатарын арван нэгдүгээр сарын сүүлчийн шөнө. Хүйтэн жихүүн утаа яндангуудын оройгоос яг л өтгөн саарал эсгий шиг газарт бууж, хотын гудамж бүрийг амьсгал авахад хоолой хорсом гашуун үнэрээр дүүргэжээ. Богд уулын бэлийн шинэ хорооллын замаас Нарантуул чиглэх уулзвар хүртэл автомашины цуваа бүтэн хоёр километр үргэлжилсэн байв. Төгөлдөрийн барьж буй автомашин — сар бүр сая найман зуун мянган төгрөгийн лизинг төлдөг, өнгөлгөө нь гялалзсан хар тэрэг — урд талын хуучин машины яндангийн угаар руу хамарлаад бүтэн хоёр цаг хөдөлсөнгүй.

ШТС-ын цагаан ханан дээр «АИ-92 БАЙХГҮЙ, ДИЗЕЛЬ ХЯЗГААРТАЙ, НЭГ ТЭРГЭНД 30 ЛИТР» гэсэн цаасыг скочоор наасан байх ба хоёр зуу орчим жолооч хөдөлгүүрээ асааж унтраан, цонхоо хагас нээн нэг нэгэн рүүгээ цухалдан харна. Хүн бүрийн царайд хүйтэн, нойргүйдэл, өдөр тутмын үнийн дарамтаас үүдэлтэй үл үзэгдэх хорсол тодорчээ.

Төгөлдөр гадуур хувцсаа тайлалгүй бүтэн хоёр цаг суухдаа хурууныхаа үзүүрийг халаагчийн жижиг нүхэнд наана. Машины халаагуур үе үе царцаж, цонхны цан дотроосоо зузааран цайрна. Тэр хааяа нэг хуруугаараа шилний цанг хусаж, урд зогсох тэрэгнүүдийн улаан гэрлийг ширтэнэ. Тэр гэрлүүд яг л цусаар бөөгнөрсөн мэт ямар ч төгсгөлгүй үргэлжлэх аж. Төгөлдөр цүнхнээсээ зөөврийн компьютерээ гарган өвдөг дээрээ тавьж, банкны сарын тайлангийн хүснэгтийг гүйлгэж харав. Зээлийн эргэн төлөлт хугацаа хэтэрсэн харилцагчдын тоо өдөр өдрөөр нэмэгдэж, графикийн улаан шугам дээш цойлжээ. Энэ бүх тооны цаана өөртэй нь яг адилхан, хүүхдийнхээ сургалтын төлбөр, байрны зээл, дулаан хувцасны өртөгт шахагдсан мянга мянган хүмүүсийн түгшүүрт амьдрал нуугдаж байлаа.

Хотын төвөөс холгүй энэ хотхон анх баригдахдаа «Эрүүл цэвэр агаар, элит орчин, амар амгалан амьдрал» гэсэн том уриатай сурталчилгаа цацаж байсныг Төгөлдөр санав. Тэр үед Төгөлдөр, Энхлэн хоёр дөнгөж гуч гарч явсан, ирээдүйгээ гэрэл гэгээтэйгээр төсөөлж, хорин жилийн хугацаатай ипотекийн гэрээнд гар салганахгүй гарын үсэг зурж байсан билээ. Гэтэл өнөөдөр тэр «элит» гэх хотхон нь хотын утаанд живж, гарах ганц нарийн зам нь өглөө, оройдоо хөдөлгөөнгүй түгжрэл болж, оршин суугчид нь өглөө бүр нэг нэгнийхээ машины урдуур шурган дайрах шахам уралдаан зарладаг там болж хувирчээ.

Төгөлдөрийн утас машины хянах самбар дээр чичирлээ. Дэлгэц дээр «Энхлэн» гэж асна.

— Байна уу? Бензин олсон уу?
Эхнэрийнх нь дуу түгшүүртэй атлаа ямар нэгэн тулгасан өнгөтэй сонсогдоно. Цаана нь аяга таваг угааж буй усны чимээ гарна.
— Оочерлож л байна. Урд дахиад хорь гаран машин байна, — гэж Төгөлдөр өөрийгөө тайван байлгахыг хичээн шивнэв.
— Чи хурдлаач ээ! Дэлгүүрээс авсан хүнсээ ганцаараа өргөж дийлэхгүй байна. Бас Тэмүүлэн өнөөдөр хичээлдээ явсангүй. Би сургуулийнх нь менежерт юу гэж хэлэхээ мэдэхээ болилоо. Тэр хүүхэдтэй чи өөрөө ярь, би бүр ядарч цуцаж байна!
— Юу гэсэн үг юм бэ? Өглөө зүгээр л дүрэмт хувцсаа өмсөөд гарсан биз дээ?
— Гараагүй ээ! Өдөржин өрөөндөө хэвтсэн. Хаалгаа түгжчихээд таг дуугүй. Төгөлдөр өө, бид ингэж амьдарч чадахгүй ээ... Бүх юм нурж байгаа юм шиг санагдаад байна. Бидний төлсөн тэр их сургалтын төлбөр, хичээл заалгасан цаг, багш нарынх нь шаардлага... Тэр юу ч тоохгүй байна. Өнөөдөр хичээл тасалсан тухай ангийн багш нь надад мессеж бичсэн. Энэ чинь хувийн сургууль шүү дээ! Сар бүр хоёр сая төгрөг төлж байж хүүхэд маань сургуулиасаа хөөгдвөл хүмүүс биднийг юу гэж бодох юм бэ? Бид яаж нүүрээ харуулах юм бэ?

Энхлэн хариу ч хүлээлгүй утсаа таслав.

Төгөлдөр духан дээрээ гараа тавилаа. Хөлс нь цонхны шилний цантай сүлэлдэн хүйт даана. Түүний цээж давчдаж, зүрх нь жигд бус хүчтэй цохилов. Энэ мэдрэмж сүүлийн хагас жилд бараг орой бүр давтагдах болсон юм. Жон Чиверийн зохиолын баатрууд шиг, гаднаасаа бүх юм цэмцгэр, өө сэвгүй, амжилттай яваа харагдах тусам дотор нь үл үзэгдэх ангал улам томорч, бүхнийг залгихаар анаж байх шиг. Тэр өөрийнхөө сэтгэцийн түгшүүрийг дарахын тулд эмчийн бичиж өгсөн даралтын болон тайвшруулах бэлдмэлийг хүрэмнийхээ нууц халаасанд байнга авч явдаг болсон билээ.

Яг тэр мөчид урд зогсож байсан автомашины хаалга савагдан онгойж, зузаан хар курткатай, улаан нүүртэй залуу бууж ирээд Төгөлдөрийн машины капот руу гараараа хүчтэй шаав.

— Хөөе, ахаа! Чи холын гэрлээ шилжүүлээч дээ, толь руу тусаад нүд сохлох нь байна шүү дээ! Хүн муутай п… вэ!

Төгөлдөр өөрийгөө банкны тэргүүн зэргийн эрсдэлийн шинжээч, хоёр ч их сургуулийн магистр, баруунд боловсрол эзэмшсэн соёлт иргэн гэдгээ тэрхэн хоромд мартав. Түүний цээжин дотор сүүлийн хэдэн сарын турш хуримтлагдсан өргөн хэрэглээний барааны үнийн өсөлт, валютын ханшийн уналт, байрны ипотекийн дарамт, өрөөнөөсөө гардаггүй хүүгийнх нь ойлгомжгүй шаналгаа цөм бөөгнөрч, цонхоо хагартал буулгаад шүлсээ үсчүүлэн хашхирч гарав:

— Чи өөрөө яаж зогсоод байгаа юм бэ! Хоёр цаг ганц алхам ч хөдлөхгүй байж юун их зантай юм! Зайл цаашаа, битгий машинд гар хүр!

Нөгөө залуу улам уурсаж, хажуугийн машины жолооч нар ч цонхоо буулган хашхиралдаж эхлэв. Нэг нь дохиогоо тасралтгүй чарлуулан дарж, нөгөө нь замын хажуугийн цас руу шүлсээ хаялан хараана. Тэдний нүдэн дэх хорсол, улайрал дунд хүн чанарын өчүүхэн ч оч үлдээгүй мэт харагдана. Хотын хүйтэн харанхуйд соёлт нийгмийн баг хормын төдийд урагдан унаж, бүгд араатан шиг бие бие рүүгээ дайрахад бэлэн болон архиралдаж байлаа. Энэ бол өнөөгийн Улаанбаатарын шөнө бүрийн бодит төрх байв.

ТҮГЖЭЭТЭЙ ХААЛГА БА ҮЛ ТАНИХ ХӨРШ

Шөнийн хоёр цаг дөхөж байхад Төгөлдөр арай гэж хорин таван литр шатахуун савлаж аваад Зайсангийн шинэ хотхоны газар доорх дулаан гараашид машинаа тавив. Лифтний толинд харвал түүний нүд улайж, торгон зангиа нь хажуу тийш мурийсан байлаа. Нүүр нь цайж, хацрын яс нь овойн харагдана. Энэ бол сард гурван сая төгрөгийн зээлийн төлбөртэй, шалнаасаа тааз хүртэл шилэн цонхтой, гаднаа харуул хамгаалалттай тансаг орон сууц. Гэвч босгоор нь давахад агаар нь эмнэлгийн хүйтэн коридор шиг цэв хүйтэн, хөндий үнэртэнэ.

Зочны өрөөний гэрэл унтраастай, харин гал тогоонд Энхлэн ширээ түшин сууж байв. Өмнө нь дэлгүүрийн тороор дүүрэн хүнс хөглөрнө. Ширээн дээр задгай ууттай талх, өндөг, хиам, хагас уусан кофены аяга байх аж.

— Хоёр уут хүнс гурван зуун тавин мянга болсон, — гэж Энхлэн Төгөлдөр рүү ч харалгүй амандаа шивнэв. — Мах килограмм нь хорин таван мянга. Ногоо ч тэр, өндөг ч тэр... Бид хоёр өдөр шөнөгүй зүтгээд яагаад сарын эцэст дансандаа юу ч үгүй үлдээд байна вэ? Би гоо сайхны салоныхоо түрээсийг энэ сард яаж өгөхөө мэдэхгүй сууна. Үйлчлүүлэгчдийн тоо тал хувиар буурчихлаа. Хүмүүс үсээ засуулах ч мөнгөгүй болж байхад бид энд юугаараа гангарах гээд байгаа юм бэ?

Төгөлдөр чимээгүйхэн хүрэмээ тайлж өлгүүрт өлгөв. Түүний гар даарсандаа чичирч байлаа.
— Тэмүүлэн хаана байна?
— Өрөөндөө. Хаалгаа түгжчихсэн. Өглөөнөөс хойш нэг ч үг дуугараагүй. Би хоол аягалж үүдэнд нь тавьсан, гар ч хүрээгүй байна лээ. Түүний өрөөнөөс гарч байгаа тэр уйтгартай хөгжмийн чимээ миний тархийг хагалчих шахлаа. Төгөлдөр өө, чи нэг юм хэлээч дээ! Чи гэрийн эзэн нь биз дээ? Чи л хүүхэдтэйгээ ярилцах ёстой. Би бүр ядарч гүйцлээ.

Төгөлдөр зөөлөн алхсаар хүүгийнхээ өрөөний үүдэнд очиж бариулыг мушгив. Түгжээтэй.
— Тэмүүлэн? Аав нь ирлээ. Хаалгаа тайлчих, хүү минь.

Цаанаас нь ямар ч хариу сонсогдсонгүй. Харин хаалганы завсраар уйтгартай, нэг хэвийн электро хөгжмийн сулхан чимээ гарна. Төгөлдөр духаараа модон хаалгыг налав. Түүний цээжинд яг л Жон Чиверийн «Bullet Park» зохиолын баатруудад тохиолддог шиг тэр нэгэн тайлбарлашгүй, гүн сэтгэлийн түгшүүр хургаж байлаа. Хүү нь өвдөөгүй, гэмтээгүй. Гэтэл хүү нь энэ гялгар байшин, энэ хотын хүйтэн утаа, эцэг эхийнхээ хий хоосон нэр төрийн хийрхлээс тасран өөрийгөө амьдаар нь хайрцагласан нь Төгөлдөрийг өрийн дарамтаас ч илүү айлгаж байв.

Тэр гэр бүлийнхээ өмнө хүлээсэн үүрэг, энэ нийгэмд эзлэх байр сууриа алдахаас үхтэлээ айж байлаа. Хэрэв Тэмүүлэн сургуулиа хаявал, хэрэв тэд энэ байрныхаа зээлийг төлж чадахгүй болбол, хэрэв тэд ядуусын эгнээ рүү буцвал... Төгөлдөр энэ бодлоосоо болж шөнө бүр хар даран сэрдэг байв. Энэ орон сууц, энэ үнэтэй машин, энэ өндөр албан тушаал — энэ бүхэн үнэндээ тэднийг амар тайван байлгах биш, харин өдөр бүр багалзуурдан боомилж буй аварга том өрийн сүлжээ байжээ.

— Тэмүүлэн, миний хүү... Бид ярилцах хэрэгтэй байна. Чи яагаад хичээлдээ явахгүй байгаа юм бэ? Чи ирээдүйд юу хийх гэж байгаа юм бэ? Бид чамайг ямар их хичээж энэ сургуульд оруулсныг чи мэднэ биз дээ?

Хаалганы цаанаас хүүгийнх нь хүйтэн, хатаж хуурайшсан дуу сонсогдов:
— Ааваа... Би зүгээр л та нар шиг болохыг хүсэхгүй байна. Өдөр бүр тийшээ явж, бие биенээ үзэн ядаж амьдрах ямар ч утга алга. Та нар өөрсдийгөө аз жаргалтай гэж бодоод байгаа юм уу? Таны нүд рүү харахад л үхчихсэн юм шиг харагддаг шүү дээ. Та өглөө бүр тэр зангиагаа зүүгээд явахдаа яг л цаазын тавцан руу явж байгаа хүн шиг царайлдаг. Би тэгж амьдармааргүй байна...

Энэ үг Төгөлдөрийн зүрх рүү хүйтэн хутга шиг зоогдов. Төгөлдөр хаалгыг түлхэж, цөхрөнгөө баран бариулыг угзчиж эхлэв:
— Тэмүүлэн, хаалгаа онгойлго! Онгойлго гэж байна шүү дээ! Чи юу ч ойлгохгүй байна! Бид энэ бүхнийг хэний төлөө хийж байгаа гэж бодоо вэ!

Гэвч яг тэр агшинд хойд талын нийтийн коридорт хаалга онгойх дуу гарч, тэдний хотхонд саяхан нүүж ирсэн, хэзээ ч хэнтэй ч мэндэлдэггүй нууцлаг хөрш Хасбаатарын алхаа ард нь сонсогдов. Төгөлдөр эргэж харвал нүдэндээ хүйтэн инээмсэглэл тодруулсан эр зангиа руу нь ширтэж зогслоо.