Хоёр цаг

— Та энэ ярилцлагыг цацаж болохгүй.

Эмэгтэй миний өөдөөс хараад ингэж хэлсэн нь нэвтрүүлэг гарахаас хоёр цагийн өмнө байлаа.

Тэр дөнгөж сая арван жилийн өмнөх ослын тухай ярилцлага өгөөд гарсан ч үүднээс буцаж иржээ.

— Таны дургүй хэсгийг ярилцаж болно, — гэж би хэлэв. — Гэхдээ редакцтай хамт шийдэх ёстой.

— Намайг буруугаар ойлгосон тухай биш.

Тэр дуугаа намсгаад:

— Би танд худлаа хэлсэн, — гэв.

Цаг дөрөв болжээ. Манай радиогийн нэвтрүүлэг зургаад гарна. Одоо би редактортоо хэлэх ёстой.

Гүүрний дэргэд зам гарах гэж хүлээсэн хүүхдүүдийн зургийг сумын сургуулийн багш явуулснаар бид аюулгүй гарцын тухай нэвтрүүлэг бэлтгэж эхэлсэн. Ярилцах эцэг эх хайхад тэр Солонго гуайг санал болгов.

Нэрийг нь сонсоод би утсаа таслах шахсан. Арван жилийн өмнө Солонгын арван дөрвөн настай охин Марал тэр гүүрний ойролцоо машинд мөргүүлж нас баржээ. Солонго цагдаад мэдүүлэхдээ миний ах Ганболдын цагаан машиныг тэр орой харсан гэж хэлсэн юм.

Ахыг ослын газраас зугтсан хэрэгт шалгасан ч буруутай гэж тогтоогоогүй. Гэсэн ч зарим хүн түүнийг олон жил сэжиглэж, хүүхдээ машинд нь суулгахаа больсон. Ах хоёр жилийн өмнө өвчнөөр нас барсан; жолоочийг тогтоогоогүй гэж надад хэлж байв.

Би Солонго гуайг нэрийг нь сонсоод таньсан ч тэр намайг таних эсэхийг мэдээгүй. Өнөө өглөө гэрээсээ гарахын өмнө ахынхаа зургийг удаан харсан. Гарцын тухай л асууна гэж өөртөө хэлсэн ч түүнээс асуух өөр зүйл надад байлаа.

— Ямар үг чинь худал байсан юм бэ? — гэж би түүнээс асуулаа.

— Надад жаахан суух газар өгөөч.

Би ус хийж, бичлэгийн өрөөний хаалгыг хаав. Солонго гуайг дахин бичлэгт оруулахыг хүссэнгүй.

— Би танд ярилцлага өгөхдөө охиноо тэр өдөр шар хүрэмтэй явсан гэсэн. Тэр бол үнэн. Харин ослын тухай хэлсэн нэг зүйл үнэн биш.

Тэр цүнхнийхээ амыг нээж, гараа дотогш хийснээ буцааж гаргав.

— Нэвтрүүлэгт ахын нэр байгаа юу?

Миний нуруугаар хүйт даав.

— Та намайг хэн гэдгийг мэдсэн юм уу?

— Чи Ганболдын дүү гэдгийг би анх мэдээгүй. Гадаа гарахдаа Энхээгээс нэрийг чинь асуусан.

Энэ хариунд итгэх эсэхээ би шийдэж чадаагүй. Би дэвтрээ нээсэнгүй.

— Ах маань амьд байхад ч танд үнэнээ хэлэх боломж байсан, — гэв би.

Тэр үгүйсгэсэнгүй. Ослын дараа ах сумын төв рүү ганцаараа явахаас зайлсхийдэг болсон. Нэг удаа бид дэлгүүрт ороход кассны дэргэдэх хүмүүс яриагаа зогсоов. Ах гурилаа авалгүй гарч, машиндаа суусан.

— Тэд юу ч хэлээгүй шүү дээ, — гэж намайг гарахад хэлтэл тэр:

— Хэлээгүй. Би өөрөө юу бодож байгааг нь таагаад байхаар болчихсон юм байна, — гэв.

Солонго гуай намайг харж байлаа.

— Ахын тухай өгүүлбэр байхгүй. Бид хүүхдүүдийн гарцын тухай хийж байгаа.

— Гэхдээ чи миний ярьсныг сонсоод түүнд итгэсэн.

— Ямар хэсэгт?

Солонго гуай хариулахын өмнө цонхны тавцан дээрх савтай цэцгийг харлаа. Түүний хатсан нэг навч ширээ рүү унжсан байв.

— Би охиноо явсны дараа юу ч харж чадахаа больсон. Харин цагдаа ирэхэд нэг машин харсан гэж хэлсэн.

— Цагаан машин уу?

— Тийм.

— Тэр машин миний ахынх байсан гэж та хэлсэн.

— Би дугаарыг нь мэдэж байсан.

— Тэгээд?

Тэр миний зүг эргэн харлаа.

— Машины дугаарыг мэддэг байсан нь түүнийг тэр орой харсан гэсэн үг биш.

Дуугүй байсан хүн

Би урд нь суугаа хүний царайг анхааралтай ажиглав. Арван жил төсөөлсөн яриа минь эхлэхэд би уурлана гэж бодсон. Гэтэл эхлээд түүний хэлснийг ойлгох гэж оролдож байлаа.

— Та ахыг тэр орой хараагүй гэсэн үг үү?

— Би хүнийг нь ч, машиныг нь ч хараагүй.

— Яагаад тэгж мэдүүлсэн юм?

— Чи дуугаа хураагаад сонсож чадах уу?

Би бослоо. Тэр суудал дээрээ хөдөлсөнгүй.

— Манай ахыг хүмүүс хүүхэд дайрсан гэж арван жил ярьсан. Та намайг дуугүй суу гэдэг юм уу?

— Би түүнийг хүүхэд дайрсан гэж хэлээгүй.

— Та түүний машиныг харсан гэсэн.

— Тийм. Тэр худлаа.

Тэр хоёр гараа ширээн дээр дэлгээд, дараа нь нэг нэгээр нь атгав. Би түүний хурууны өндөг цайж байгааг харсан ч өрөвдөхийг хүссэнгүй.

— Та манай ахыг мэддэг байсан уу?

— Танай ах миний охиныг сургуульд хүргэж өгдөг байсан.

— Марал манай ахын машинд суудаг байсан гэж үү?

— Өвөл, хүйтэн өдөр. Заримдаа төлбөр аваагүй. Би мөнгийг нь дараа өгнө гэдэг байсан.

Би ахынхаа жолооддог байсан сургуулийн жижиг автобусыг санадаг. Харин Марал тэнд суудаг байсныг мэдээгүй. Тэр жил би аймагт коллежид сурч байсан, гэрийнхнийгээ зөвхөн амралтаараа хардаг байв.

— Дугаарыг нь тэндээс мэдсэн.

— Тийм.

Би ханын цаг руу харлаа. Дөрөв арван тав. Эвлүүлэгч бидний ярилцлагаас сонгосон хэсгийг нэвтрүүлэгт хэдийн хийсэн байх ёстой. Тэнд тэр хүүхдийн гарцын тухай ярьсан. Гэхдээ худал зүйлээ надад ярьсан хүн өөр юу нуусан байж болохыг би мэдэхгүй.

— Би редактортоо хэлэх хэрэгтэй.

— Охины минь нэрийг бүү хас.

— Бид таныг худлаа мэдүүлэг өгснийг эфирт хэлэх үү, үгүй юү гэдгийг ч ярилцах ёстой.

— Чи хэлж болно.

Тэр ингэж амархан зөвшөөрөхөд би бүр их уурлав.

— Танд хэлчихэд л боллоо гэж үү? Ахыг минь хэн ч буцааж ирүүлэхгүй.

— Би түүнийг буцааж ирүүлж чадахгүй.

— Тэгээд яагаад одоо?

Солонго гуай цүнхнээсээ жижиг дуу хураагуур гаргаж, ширээн дээр тавив. Хуучны товчлууруудынх нь нэгэнд цэнхэр будаг наалдсан байлаа.

— Үүнийг арван жил хадгалсан. Дотор нь тэр өдрийн дуу бий.

— Ямар дуу?

— Надад утсаар хэлсэн хүний дуу.

— Хэн?

Тэр хариулсангүй.

Би хураагуурыг авч асаах гэтэл тэр гарыг минь зөөлөн дарлаа.

— Нэг л удаа бүтнээр нь сонсоод өг. Би өмнө нь олон удаа сонсох гээд дундаас нь унтраасан.

— Та надад яагаад өгч байгаа юм?

— Би түүнийг өнөөдөр ирнэ гэж бодоогүй.

— Хэнийг?

Солонго гуай радио студийн шилэн цонх руу харлаа. Хүлээлгийн өрөөнд нэг эрэгтэй зогсож байв. Тэр манай редактортой ярьж, нойтон малгайгаа гартаа барьжээ.

— Мөнхийг, — гэв.

Мөнх бол ослын дараа хүүхдийн гарцтай болгох ажлыг зохион байгуулж буй хүний нэг. Бид түүнийг нэвтрүүлгийн дараагийн зочноор урьсан байлаа.

Солонго гуай дуу хураагуурын товчлуурыг өөрөө дарав.

Төхөөрөмжөөс эхлээд шажигнах чимээ, дараа нь нэг эрэгтэй хүний дуу гарлаа.

— Ганболдын машиныг харсан гэж хэлээрэй. Чиний охиныг хэн дайрсныг олоход хэрэг болно.

Би тэр дууг таньсан.

Мөнхийн дуу байв.