СҮҮЛЧИЙН УУЛЗАЛТ

Салах өргөдөлд гарын үсэг зурахаар тохирсон өдөр надад нэг уут талх ирэв. Нөхөр Тэмүүлэн бид хоёр таван жил хамт амьдрахдаа маргалдвал тэр маргааш өглөө нь халуун талх авчирдаг байв. Харин энэ удаа бид зургаан сар тусдаа байсан.

Хүргэлтийн залуу цаасан уутыг ширээн дээр тавиад, хүлээн авагчийн нэрийг шалгууллаа. Уутан дээр миний хуучин хоч «Сараа» гэж бичжээ. Тэр хочийг надад Тэмүүлэн л өгсөн.

Би түүн рүү залгав.

— Чи надад талх явуулсан уу?

— Үгүй. Би чамайг яг одоо кафед хүлээж байна.

Цонхоор хартал тэр гудамжны цаана утсаа чихэндээ барин зогсож байлаа. Би уутыг нээхэд талхны хамт жижиг түлхүүр, эвхсэн цаас байв. Цаасан дээр «Та хоёрын мартсан зүйл» гэсэн ганц өгүүлбэр бичжээ.

Тэмүүлэн орж ирээд түлхүүрийг хармагцаа танилаа.

— Манай хуучин байрны шуудангийн хайрцагных байна.

ХАЙРЦАГ

Бид хуучин байрнаас нүүхдээ шуудангийн хайрцгаа хоосолсон гэж боддог байв. Тэмүүлэн уутны ёроолыг тэмтэрч үзээд шарласан дугтуй гаргалаа. Хаяг нь миний анхны ажиллаж байсан сургуулийн нэрээр бичигдсэн байв.

— Энэ чинь юу вэ? гэж тэр асуув.

Дотор нь гурван жилийн өмнө би бөглөсөн гадаадын сургалтын тэтгэлгийн өргөдөл байлаа. Илгээх өдрийн өмнө Тэмүүлэнгийн аав өвдөж, бид аймаг руу явсан. Дараа нь би хугацааг нь өнгөрөөсөн гэдгээ л хэлсэн.

— Чи үүнийг хэзээ олсон юм?

— Би олсон биш. Хайрцагт үлдсэн юм байна.

Тэр цаасыг эргүүлэн хараад гэнэт зогсов. Өргөдлийн ард өөр хүний гараар хэдэн үг бичээстэй байлаа. Тэмүүлэн миний царай руу харж:

— Сарнай, үүнийг би бичээгүй. Гэхдээ хэн бичсэнийг мэдэж байна гэв.

БОРООНЫ ӨМНӨ

Тэмүүлэнгийн үгийг сонсоод би бичгийг эргүүлж харлаа. Ард нь хэдхэн мөр бичээстэй ч нэр нь нугалаасны цаана халхлагджээ. Би цаасыг тэнийлгэх гэтэл хүргэлтийн залуу буцаж орж ирэв.

— Уучлаарай, таны гарын үсгийг авахаа мартчихаж.

Тэр утсаа над руу сунгав. Би гарын үсэг зураад хартал захиалагчийн нэр харагдсангүй. Зөвхөн утасны дугаарын сүүлийн дөрвөн орон л байлаа.

— Энэ хүнээс нь асууж болох уу? — гэж Тэмүүлэн асуулаа.

— Дугаарыг бүтнээр нь харж болохгүй ээ. Харин захиалгыг хүлээж авсан газрын утас энд байна.

Залуу дугаарыг надад хэлж өгөөд гарч одов. Би шууд залгах гэсэн ч Тэмүүлэн гараараа цаасыг дарлаа.

— Эхлээд унш.

— Чи хэний бичиг гэдгийг мэдэж байгаа гэсэн биз дээ?

— Тийм байх гэж бодож байна. Гэхдээ би чиний оронд шийдмээргүй байна.

Энэ үг надад эвгүй сонсогдов. Бид хамт байхдаа нэг нэгнийхээ өмнөөс шийдэх нь амархан гэж боддог байсан. Тэр миний дуртай хоолыг захиалж, би түүний амралтын төлөвлөгөөг гаргана. Эхэндээ бид нэг нэгнээ сайн мэддэгийн шинж мэт санагдана. Харин хүсэл маань өөрчлөгдөхөд асуухаа аль хэдийн больчихсон байжээ.

Би цаасыг гараас нь авлаа. Бэх нь жаахан бүдгэрсэн байсан ч үгс уншигдана. Хаяг дээр миний анхны сургуулийн нэр байна. Би өргөдлөө ажил дээрх принтерээр хэвлэж, гэртээ авчирсан. Дараа нь шуудангаар явуулахаар дугтуйлсан боловч яагаад манай хуучин байрны хайрцагт очсоныг санахгүй байв.

— Би өөрөө буруу хайрцагт хийсэн байж болох уу? — гэж асуулаа.

— Шуудангийн ажилтан буцааж хийсэн байх. Тэр үед чи хаягаа дутуу бичсэн тухай ярьж байсан санагдана.

Би өргөдлийг онгойлгов. Өөрийнхөө бичсэн зорилгыг уншихад ангийн хүүхдүүдийн дуу санаанд орлоо. Би багшийн ажлаа орхихыг хүсээгүй. Харин хүүхдүүдийн унших дадлыг хөгжүүлэх арга сурч, сургуулийн номын санг өөрчлөхийг хүссэн юм. Тэр мөрүүдийг уншихад гурван жилийн өмнөх өөрийгөө таних шиг болов.

— Чи яагаад надад үнэнээ хэлээгүй юм бэ? — гэж Тэмүүлэн асуулаа.

— Ямар үнэнийг?

— Явахыг хүсэж байснаа.

Би цонх руу харав. Шилэн дээр борооны дуслууд нэг нэгийгээ гүйцэн урсаж байв.

— Хэлсэн гэж бодсон.

— Чи «өргөдөл өгч магадгүй» гэсэн. Аав өвдөхөд чи «энэ жил явахгүй» гэж хэлсэн.

— Би чамайг асууна гэж хүлээсэн. Харин чи дахиж дурдаагүй.

Тэмүүлэн цамцныхаа ханцуйг татаж, ширээний ирмэгт хуруугаараа хүрэв. Тэр ингэхээрээ бодож байгааг би мэддэг. Нэгэн цагт түүний юу бодож байгааг үггүй ойлгож байна гэж итгэдэг байжээ. Гэтэл тэр өнөөдөр юу хэлэхийг огт тааж чадсангүй.

— Би аавынхаа өвчнийг чамайг үлдээх шалтгаан болгосон юм байна, — гэв.

— Би ч чамайг буруутгахад амар байсан. Өөрөө хүссэнээ хамгаалж хэлээгүй.

Бид салах бичгээ өнөөдөр гарын үсэг зурахаар тохирсныг би сануулав. Өмгөөлөгчөөс авсан зөвлөгөө, цаашид хийх албан ёсны алхмуудыг тусад нь ярилцсан. Энэ уулзалт бидний өмнөөс бүхнийг шийдэхгүй ч хамт байх үедээ хувааж авсан эд зүйлс, төлбөрөө тохирох хэрэгтэй байлаа.

Тэмүүлэн цүнхнээсээ нимгэн хавтас гаргав. Дотор нь жагсаалт, хэдэн баримт, бидний ярилцаж тэмдэглэсэн зүйлс байв. Тэр хавтсыг над руу түлхсэнгүй.

— Хэрэв чи өнөөдөр ярихыг хүсэхгүй бол өөр өдөр болно.

— Би яримаар байна. Гэхдээ эхлээд тэр бичгийг хэн үлдээснийг мэдмээр байна.

Бид захиалгыг хүлээн авсан газар руу залгахад ажилтан захиалагчтай холбогдож асуугаад эргэж хэлнэ гэв. Тэр хүртэл бид хүлээхээс өөр аргагүй болов.

Кафены ажилтан хоосон аягыг маань авахдаа шинээр цай захиалах эсэхийг асуув. Би ногоон цай, Тэмүүлэн хар кофе захиаллаа. Урьд нь би түүний өмнөөс сүүтэй кофе гэж хэлчихдэг байсан. Өнөөдөр тэр сүүгүйг сонгов.

— Чи хэзээнээс хар кофе уудаг болсон юм?

— Аавын эмнэлэгт байхдаа. Автомат машинаас гардаг ганц ууж болох зүйл нь тэр байлаа.

Би толгой дохив. Түүний тухай мэдэхгүй жижиг зүйл олон болжээ. Нөгөө талаас, тэр миний сүүлийн саруудад сургуулиа сольсон, орой бүр явдаг гудамж хүртэл өөр болсныг мэдэхгүй.

— Би шинэ сургуульд ажиллаж байгаа, — гэж хэллээ.

— Яаж байна?

— Эхний сар их хэцүү байсан. Одоо хүүхдүүдийнхээ нэрийг бүгдийг нь мэддэг болсон.

Тэр инээмсэглэв.

— Чи нэрийг нь мэддэг болоод зогсохгүй хэн нь цүнхэндээ номоо мартахыг ч мэддэг болсон байх.

Би бас инээв. Дурсамж биднийг дулаацуулсан ч өмнөх амьдрал руу шууд буцааж чадсангүй. Бидний хооронд олон яриагүй өдөр, хэлээгүй үг байв.

Утас дуугарахад би бараг цочлоо. Захиалга авсан газрын ажилтан захиалагчтай ярьсан, тэр хүн бидэнтэй өөрөө холбогдоход зөвшөөрсөн гэв. Хэдхэн минутын дараа танихгүй дугаараас зурвас ирлээ.

«Уучлаарай. Тэр бичгийг би олсон юм. Та хоёр нүүсэн болохоор буцааж өгч чадаагүй.»

Доор нь нэрийн эхний үсэг л харагдав. Би Тэмүүлэн рүү харахад тэр толгой дохилоо.

— Одоо мэдэж байна уу?

— Тийм. Гэхдээ яагаад энэ бичиг түүнд очсоныг би одоо ч мэдэхгүй.

Би дугаарыг дарж, дуудлага эхлэхийг хүлээлээ.

ДУУДЛАГА

Дуудлагын дохио гурван удаа дуугарахад би таслах гэж байлаа. Тэгтэл нэгэн эмэгтэй амьсгаадан утсаа авав.

— Сарнай эгч ээ?

Тэр дууг би таних шиг боловч нэрийг нь санаагүй. Тэмүүлэн амандаа нэг нэр хэлэхэд би толгой дохилоо.

— Чи миний өргөдлийг яаж авсан юм бэ?

— Би тайлбарлана аа. Уучлаарай. Таныг хайсан ч олж чадаагүй.

— Өнөөдөр яагаад явуулсан юм?

Тэр хэсэг чимээгүй байв. Кафены чанга яригчаас бүдэг хөгжим сонсогдож, Тэмүүлэн өргөдлийн дугтуйг надад ойртууллаа.

— Өнөөдөр хуучин байрныхаа үүдэнд тантай төстэй хүнийг харсан. Би андуурсан байж магадгүй. Гэхдээ танд өгч чадах боломж гарлаа гэж бодсон.

— Миний нэрийг хаанаас олсон бэ?

— Дугтуй дээр таны ажлын газрын хаяг байсан. Тэндээс асууж байгаад шинэ сургууль руу тань холбогдсон. Тэд таны дугаарыг өгөөгүй, харин таныг уулзах газар чинь мэдэж байна гэж хэлэхэд захиалгыг дамжуулахыг зөвшөөрсөн.

Түүний хэлсэн бүхэн учиртай мэт атлаа нэг зүйл ойлгомжгүй үлдэв.

— Тэр бичгийн ард чи яагаад уучлал гуйсан юм бэ?

Утасны цаана амьсгаа авах чимээ гарав.

— Тэр үед би нэг алдаа гаргасан юм, эгч ээ. Та сонсоод надад уурлаж магадгүй...

ХАРИУ ХҮЛЭЭХ ХООРОНД

Нараа утасны цаана юу хэлэхээ хайж байгаа бололтой хэсэг дуугүй байв. Би түүнийг яаруулсангүй. Тэмүүлэн цонх руу харж, бидэнд ярихад зай гарган чимээгүй сууж байлаа.

— Та завтай юу? Би бүгдийг нь хэлэх гэсэн юм, — гэж Нараа асуулаа.

— Хэлээрэй. Би сонсож байна.

Тэр эхлээд өөрийнх нь шуудангийн хайрцагт андуурч ирсэн дугтуйг авсан тухайгаа ярив. Нараа тэр үед их сургуулийн оюутан, өдөр нь хичээлдээ явж, орой нь ажилладаг байжээ. Би түүнийг хажуу айлын охин гэдгээр нь л мэддэг байсан. Хааяа лифтэнд таарахаар мэндэлдэг, нэг удаа ээжийнх нь хүсэлтээр монгол хэлний хичээлд нь тусалж байснаа бүдэгхэн саналаа.

— Та нэг удаа миний бичсэн зохион бичлэгийг уншаад, «Өөрийнхөөрөө бичсэн нь хамгийн сонирхолтой байна» гэж хэлсэн, — гэв.

— Би санаж байна. Чи зурагтай ном хийхийг хүсдэг байсан биз дээ?

— Тийм ээ. Би одоо зураг зурж ажилладаг.

Энэ мэдээ намайг баярлуулав. Нараа миний нэг өгүүлбэрийг олон жил санадаг байсан бол би түүний зургийг магтаж байснаа бараг мартжээ. Хүний амьдралд бидний түрхэн зуур хэлсэн үг удаан үлдэж болох юм байна.

— Тэгээд тэр дугтуй чамд яаж очсон бэ?

— Би буруу юм хийчих вий гэж айгаад шууд асуугаагүй. Дараа нь улам хэцүү болсон.

Түүний хоолой сулрав. Би түүнийг буруутгах гэж дуудсангүй гэж хэлэх гэсэн ч өргөдлөө бодоход дотор минь бас гомдол төрж байлаа. Хоёр мэдрэмж зэрэг байх боломжтойг би өөртөө зөвшөөрөв.

— Би эхлээд чиний яриаг сонсмоор байна. Дараа нь юу мэдэрч байгаагаа хэлнэ.

Нараа амьсгаа авч, дугтуйг хаанаас олсноо илүү дэлгэрэнгүй тайлбарлаж эхлэв. Харин яг тэр мөчид кафед аяга унах чимээ гарч, би түүний хэлсэн нэг үгийг сонссонгүй.

— Уучлаарай, сүүлчийнхийг чинь дахиад хэлээч.

Тэмүүлэн бидний яриаг сонсохгүй байх гэж зөөлөн босоод цонхны дэргэд очлоо. Энэ жижиг үйлдэл надад хэрэгтэй байсныг би хожим ойлгосон. Тэр миний яриаг миний өмнөөс удирдахгүй, зөвхөн ойрхон байж өгчээ.

Утасны цаана Нараа үгээ давтлаа.

— Би дугтуйг олсон тэр өдөр буцааж өгөх гэж оролдсон. Гэхдээ та хоёр гэртээ байгаагүй. Тэгээд би нэг зүйл хийсэн юм...

СОНСОХ ЗАВ

Би утсаа чихэндээ ойртуулж, Нараагийн яриаг анхаарахыг хичээлээ. Цонхны цаана Тэмүүлэн бороо багассан эсэхийг ажиглаж байв. Тэр эргэж хараад миний цай хөрсөн байгааг анзааран, ажилтнаас халуун ус нэмж болох эсэхийг асуугаад дахин өөрийн суудалд ирлээ.

Бид хоёр олон жил хамт байхдаа ийм жижиг халамжийг анзаарч амжихгүй өнгөрдөг байж. Гэхдээ өнгөрснийг санах бүрдээ одоогийн шийдвэрээ өөрчлөх шаардлагагүйг би өөртөө сануулав.

— Би сонсож байна, Нараа, — гэж би хэллээ. — Яаралгүй ярь.