АРАВДУГААР ТАВИУР

Сумын номын сан хаагдсанаас хойш арван долоон жил өнгөрсөн ч тавиур дээр нь өнгөрсөн долоо хоногийн огноотой ном буцаасан хуудас байлаа.

Номын санч Билгүүн хуучин сургуулийн барилгыг буулгахаас өмнө үлдсэн номуудыг шинэ байр руу шилжүүлэх ажилтай иржээ. Тэр дэвтрийг олсон өдөр нэг ч цонх нь бүтэн нээгддэггүй өрөөнд салхи ороогүй. Билгүүн аавынхаа нэгэнтээ ярьж өгсөн хуучин сургуулийг анх удаа олж харж байв. Шинэ барилгад ажиллах номын санч олдох хүртэл түр туслахаар ирсэн ч энэ ажлыг дуусгахдаа зүгээр нэг хайрцаг зөөсөн хүн хэвээр байхгүй гэж тэр мэдэрсэнгүй.

Өглөө ирэхэд нь багш нар хуучин барилгад үлдсэн сандлуудын тоог бүртгэж байлаа. Маралмаа эрхлэгч ном бүрийг дугаартай хайрцагт хийж, шинэ байрны аль ангид очихыг нь бичихийг хүссэн. Хүүхэд байхдаа уншиж байсан номоо эргээд олбол дотор нь нэрээ бичсэн эсэхийг харж болох уу гэж нэг багш асуухад Билгүүн эхлээд бүртгэл дуусгая гэжээ. Хүүхдийн нэр, гэрийн хаяг бичсэн хуудсуудыг ямар нэгэн зөвшөөрөлгүйгээр дэлгэхийг тэр хүсээгүй.

Номын сангийн цонхонд гандсан цэнхэр хөшиг үлдсэн, тоос шороонд дарагдсан ширээн дээр хуучин харандаа хэвтэнэ. Сургуулийг хаах үед хүмүүс эндхийн юмыг бүрэн нүүлгэсэн гэж хэлж байсан боловч арын тавиуруудад ном үлджээ. Тэдгээрийн ихэнх нь хуудсууд нь шарласан хүүхдийн зохиол байв. Гэвч дэвтрийн хуудас яг саяхан эргүүлсэн мэт дундуураа босоо байв.

«Буцаав: Арван хоёрдугаар сарын 3. Б.»

Билгүүн хуудсыг тэмтрэн үзэх гэсэн ч гарынхаа хурууг татаж авлаа. Цаасан дээрх бэхийг гараар үрвэл өөрчлөгдөж магадгүй. Дэвтрийг анх олсон байрлалаар нь зургийг авч, ямар өдөр, хэнтэй хамт өрөөнд орсноо тэмдэглэв.

Тэр хаалганы түгжээг өөрийн түлхүүрээр нээсэн. Сургуулийн эрхлэгч түүнд түлхүүр өгөөд, ажлаа дуусахад Цэрэнд буцаахыг захисан юм. Үүдний цоож эвдэрсэн шинж анзаарагдаагүй. Харин арын цонхыг анх ороод шалгаагүй тул түүгээр хүн орж гарсан эсэхийг мэдэхгүй.

Номнуудыг нэг нэгээр нь хайрцагт хийх зуур хэн нэгэн дараа нь буцаж ирээд үлдээсэн зүйлээ хайж магадгүй гэж бодов. Дэвтэр сургуулийн хуучин хэрэглэл дунд байсан ч саяхны огноотой тул түүнийг бусад цаастай шууд холихгүй, түр тусад нь хадгаллаа.

Билгүүн цагдаа дуудсангүй. Хэн нэгэн уг барилгад орж чаддаг бол түүний юуг хийснийг эхлээд сургуулийн манаачаас асуух нь зөв гэж бодлоо. Бас гар бичмэл нь шинэ эсэхийг ганц огноогоор шийдэх аргагүй. Хүн арван жилийн өмнө ирээд ирээдүйн он бичсэн, эсвэл дэвтрийг саяхан энд авчирсан ч байж болно.

Тэр номнуудын зургийг авч байхдаа арван дугаартай тавиурын ёроолд нэг дугтуй оллоо. Дугтуйд хаяг байхгүй. Дотор нь нэг ширхэг уншигчийн карт, гэрэл зургийн тал тасархай байв.

Картан дээр Бадам гэсэн нэр, арван хоёр настай үеийнх нь зураг наажээ. Хуудасны нөгөө талд «Эхний дугаартай номыг заавал буцаана» гэж хүүхдийн гараар бичсэн байв.

Билгүүн энэ нэрийг өмнө нь сонссон. Тэр картын зургийг гар утсаараа авах гэж байгаад больжээ. Хэрэв энэ хүн аавынх нь эгч биш, зүгээр нэг ижил нэртэй хүн бол түүний бага насны мэдээллийг өөрийнх шигээ хадгалах хэрэггүй. Сургуулийн эрхлэгчид олсноо эхэлж мэдэгдэхээр болов. Түүний аав багадаа Бадам гэдэг эгчтэй байсан ч тэр тухай ярих тун дургүй байжээ. Билгүүн түүнийг гэрээсээ явсан гэдэг төдий л мэднэ. Өнгөрсөн хавар аав нь нас барж, хэнээс асуухаа ч мэдэхгүй үлдсэн.

Тэр картыг илүү анхааралтай харлаа. Зураг дээрх охин аавынх нь бага насны зурагтай төстэй, гэхдээ үүгээр төрөл садан гэж дүгнэх боломжгүй.

Үүдэнд нь хэн нэгэн хаалга түлхэх чимээ гарав. Билгүүн карт, гэрэл зургийн тасархай хоёрыг ширээн дээр тавьж, коридорт гарлаа.

Манаач Цэрэн иржээ.

— Чи энд ганцаараа юу?

— Тийм. Энэ дэвтэр дээр саяхны огноо байна. Энд өөр хүн ордог уу?

Цэрэн хуудас хараад хөмсгөө зангидлаа.

— Гурван өдрийн өмнө би энэ хаалгыг түгжээтэй байгааг үзсэн. Гэхдээ арын цонхны түгжээ өнгөрсөн сард эвдэрсэн.

— Хэн нэгэн орж болох нь ээ?

— Болно. Би засуулах гэж хэлсэн.

Билгүүн ширээ рүүгээ эргэн ирэхэд карт байсан ч гэрэл зургийн тасархай алга болжээ.

Цэрэн түүний араас орж ирээд хоосон ширээ рүү харав.

— Чи надад олсноо бүгдийг хэлээгүй байна.

— Би зураг энд тавьсан.

Цэрэнгийн харц цонхны зүг эргэв.

Цонхны доод талын түгжээ сул унжиж байлаа.