ХООСОН ЗАМ

Халтар нохой шөнө бүр яг нэг цагт сургуулийн хаалгыг ирж мааждаг байв.

Гурван шөнө дараалан ингэснийг жижүүр Ганбат олж мэджээ. Эхний шөнө тэр түүнийг хөөгөөгүй, зүгээр л хаалгаа онгойлгож, гадна байгааг нь хараад буцааж хаасан. Хоёр дахь шөнө аяга ус тавьсан ч нохой усанд хүрсэнгүй. Ганбат түүний хөл, хүзүүг ажиглах гэсэн боловч харанхуйд зөвхөн толгойгоо гилжийлгэн хүлээж байгааг нь л олж харжээ. Тэр сургуулийн хашааг тойрч шалгахдаа амьтан цаанаас нь дагахыг сонсоод, харуулын өрөөний гэрлийг асааж орхив.

Уг сургууль орой бүр хичээл тарсны дараа хэдэн цаг хоосон байдаг ч долоо хоногт хоёр удаа насанд хүрэгчдийн сургалт ордог. Ганбат сурагчид бүгд гарсныг шалгаж, хаалгыг дотроос нь түгжээд шөнөжингөө жижүүрлэдэг байв. Тэр суманд олон жил амьдарсан тул зэргэлдээ айлуудын зарим нохойг танина. Гэхдээ энэ халтар нохой яг хэнийх болохыг хэлж мэдэхгүй байжээ. Харин гурав дахь шөнө хаалгаа онгойлгоход нохой хашаанаас гарч, замын уулзвар дээр зогсон хойшоо харлаа.

Ганбат сургуулийнхаа түлхүүрийг авч, дэнлүү барин түүний араас хэдэн алхам явлаа. Гэвч нохой хүлээсээр, тэр ойртонгуут цааш гүйж байв. Тэд хашааны төгсгөлд хүрэхэд нохой хуучин соёлын төвийн зүг салдаг нарийн зам руу эргэв.

Тэр байшинг хоёр жилийн өмнө засахаар хаасан. Дээврийн нэг хэсгээс ус дусалж, ханын будаг нь хууларсан учир хүмүүсийг дотогш оруулахгүй болсон байлаа. Хашааны хаалга нь цоожтой ч замын дагуу явган гардаг завсар хэд хэд бий. Сургуулийн хүүхдүүд тэр хавьд тоглохоор явахад багш нар нь буцаж ирэхийг сануулдаг байв.

Ганбат өмнө нь соёлын төвд олон удаа концерт үзэж, хүүгийнхээ анхны тоглолтыг урд эгнээнээс харж байжээ. Тиймээс тэр газрын гадаах чулуун шатыг харанхуйд ч танина. Харин засвар эхэлснээс хойш хэн хэдийд очдогийг тэр мэдэхгүй. Түүний үүрэг зөвхөн сургуулийн байр, хашааг ажиглах юм. Цонх нь хадаастай, хажуугаар нь ганц нэг айлын нохой л гүйдэг байлаа. Ганбат шөнө хэнд ч мэдэгдэлгүй хаалттай барилга руу явахыг хүсээгүй тул тэндээсээ буцав.

Маргааш нь сургуулийн захирал Сэлэнгэд хэллээ.

— Нэг нохой шөнө бүр ирээд намайг тийшээ дагуулах юм шиг байна.

— Та тэр газрыг шалгах гэж ганцаараа явж болохгүй. Би сумын төвийн захирагчид хэлнэ. Барилгыг хариуцдаг хүнтэй хамт үзье.

Үдийн цайны үеэр Сэлэнгэ хуучин барилгын хариуцагч руу залгаж, үдээс хойш хамт очихоор тохиров. Ганбат нохойг хаашаа эргэснийг зааж өгөхөөр болов.

Хариуцагч Түмэнбаатар хаалга, цонхыг гаднаас нь шалгахад хойд талын нэг хавтан суларсан байжээ. Ганбат хавтангийн доорх шороон дээр жижиг мөр гарсныг олж харав. Тэр хүүхдийн гутлынх уу, эсвэл амьтных уу гэдгийг хэлж чадсангүй.

— Энэ шинэхэн юм шиг байна, — гэхэд Түмэнбаатар тонгойн харлаа.

— Өчигдөр салхи шуурсан болохоор өмнөх мөр үлдсэн байж ч магадгүй. Би үүнийг зурагт буулгая.

Сэлэнгэ хүүхдүүдээс хэн нэгэн тэнд тоглохоор явдаг эсэхийг багш нараас асуухаар болов. Тэд буруу зүйл хийсэн хүүхэд хайх гээгүй, зөвхөн хаалттай барилгад хүн байгаа эсэхийг мэдэхийг хүсэж байлаа. Ганбат тэдэнд нохойг ямар замаар явсныг дахин зааж, өөрийн хараагүй зүйлийг мэдэж байгаа мэт хэлэхгүйг хичээв. Тэр дотогш хэн нэгэн орсон байж болзошгүй гэж үзэн, албан ёсоор шалгах хүмүүс дуудахаар ярив. Сэлэнгэ хүүхдүүд ойртохгүй байхыг сургуулийн багш нарт санууллаа.

Тэр орой нохой дахин ирэв. Өдөр нь салхи ширүүсэж, сургуулийн хашаанд унасан мөчрүүдийг Ганбат цуглуулжээ. Шөнийн харуулд орохын өмнө Сэлэнгэ түүнд ганцаараа барилга шалгахгүй, хүн эсвэл дуу чимээ анзаарвал утасдаарай гэж дахин хэлсэн байв. Ганбат утсаа цэнэглэж, захирлын дугаарыг нээж болохоор ойр тавилаа. Ганбат цонхоор харахад нохой хүзүүндээ жижиг улаан даавуу зүүжээ. Өмнөх гурван шөнө байсан эсэхийг тэр сайн санасангүй.

Нохой хаалгыг гурав маажаад эргэлээ. Гэвч энэ удаа зам руу гүйхийн оронд сургуулийн хашаан дахь хуучин саравчны үүдэнд очив.

Ганбат тэндээс дуу гарч байгааг сонсоод захирал руугаа залгалаа. Сэлэнгэ ойролцоо гэртэй тул хэдхэн минутын дараа ирэв. Тэд саравчны хаалгыг гадагш нь нээхэд буланд нь жижигхэн цүнх, түүний хажууд хүүхдийн шар бээлий хэвтэж байлаа.

Нохой бээлийг үнэрлээд дахин гадагш гүйв.

Тэгтэл саравчны харанхуй булангаас хэн нэгэн маш сулхан:

— Түүнийг битгий явуулаарай, — гэж хэлэв.